NGHÊU CỔ ĐẠI VÀ HÀNH TRÌNH GIỮ GÌN TRỊNH CỦA PHÁI ĐOÀN LIÊN LẠC VIỆT NAM TẠI SÀI GÒN

Trước những rặng cây rậm rịt và khu biệt thự cổ kính nằm sâu trong con hẻm nhỏ tại quận Phú Nhuận, TP.HCM, câu chuyện về biệt thự số 87A, đường Trần Kế Xương lại khiến nhiều người nhìn nhận về một thời kỳ khó quên của lịch sử. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc cổ, mà còn là biểu tượng của quyết tâm, hy sinh của những người lính đặc biệt trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, khi họ đóng vai trò trung gian trong cuộc đấu tranh chính trị, giám sát giữ gìn hòa bình qua hiệp định Genève.

Từ năm 1955 đến 1958, biệt thự này từng là trụ sở của phái đoàn liên lạc Bộ Tổng tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam cạnh Ủy ban Quốc tế tại Sài Gòn. Phái đoàn do Đại tá Phạm Hùng làm trưởng, cùng các đồng đội như Trung tá Nguyễn Văn Long và thiếu tá Nguyễn Hoàn, đã đặt chân tới miền Nam trong sứ mệnh đấu tranh chính trị, bảo vệ lòng tin, thúc đẩy hòa bình và giám sát thi hành hiệp định Geneva để thống nhất đất nước.

Cơ sở này không chỉ đơn thuần là nơi làm việc, mà còn là một pháo đài có hệ thống phòng thủ đặc biệt. Trong biệt thự, những khu vực như sảnh chính, phòng tiếp khách, phòng trưởng đoàn, điện đài, cùng các hầm bí mật chứa lương thực, thang dây leo trần nhà đều được phái đoàn tận dụng tối đa để đối phó với các âm mưu bao vây, cài cắm thám báo, nghe lén của chính quyền cũ. Trong các tài liệu và hình ảnh lưu trữ, có thể thấy rõ khu vực phòng trưởng đoàn được phục dựng lại, cùng các thiết bị truyền thông như máy phát sóng, thu phát liên lạc hiện đại của thời đó.

Hầm bí mật dưới nền nhà, với chiều ngang khoảng 5 mét, dài gần 2 mét, là nơi dự trữ lương thực, nước uống, sẵn sàng cho các tình huống khẩn cấp. Đặc biệt, hệ thống thang dây leo trần nhà giúp lực lượng phái đoàn có thể thoát hiểm hoặc trốn tránh trong trường hợp bị tấn công bất ngờ. Những chiếc lu, thùng đựng lương thực đã từng là vật dụng thiết yếu để duy trì hoạt động của đoàn trong những ngày dài bị bao vây.

Chỉ trong vòng vài năm, từ khi chính quyền cũ ngày càng tăng cường các biện pháp đàn áp, càn quét, nhiều thành viên của phái đoàn đã phải rút lui, rời khỏi miền Nam để trở về Hà Nội. Ngày 26.4.1958, cánh cổng biệt thự khép kín, dòng điện bị cắt, đưa họ vào khoảng thời gian khắc khoải, đầy thử thách. Đến ngày 17.5.1958, nhiệm vụ của phái đoàn chính thức khép lại, kết thúc một chặng đường đầy cam go nhưng hào hùng.

Biệt thự cổ không chỉ còn là chứng tích của quá khứ, mà còn là minh chứng sống động về tinh thần khí phách của những người lính Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do. Đến nay, công trình đã được xếp hạng cấp quốc gia, trở thành địa danh gợi nhớ về một thời kỳ khốc liệt nhưng hào hùng của dân tộc, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.