HỒI CHUÔNG CHO ĐẦU TƯ CÔNG KHỞI SỰ CHUYỂN HÓA CHO ĐƯỜNG SẮT ĐÔ THỊ TẠI TP.HCM

Trong chiều ngày 3.9, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM phối hợp cùng Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98/2023 của Quốc hội tổ chức một cuộc tọa đàm khoa học để phản ánh ý kiến về dự thảo đề án xây dựng tờ trình gửi tới Quốc hội nhằm sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị quyết 98/2023.

Theo nội dung dự thảo tờ trình, Sở Tài chính TP.HCM đề xuất mở rộng danh mục các ngành nghề ưu tiên thu hút các nhà đầu tư chiến lược, kèm theo quy định về mức vốn đầu tư tối thiểu cho từng lĩnh vực cụ thể. Trong đó, các dự án lớn như đầu tư xây dựng đường sắt đô thị ven sông Sài Gòn (với vốn từ 6.000 tỉ đồng), khu đô thị hỗn hợp (từ 50.000 tỉ đồng), khu liên hợp thể thao, công viên văn hóa hoặc công viên chuyên đề (từ 15.000 tỉ đồng), cùng các khu khách sạn, du lịch, nghỉ dưỡng cao cấp kết hợp giải trí như sân golf và casino với mức vốn từ 35.000 tỉ đồng đều nằm trong danh mục ưu tiên.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư muốn tham gia phải đáp ứng tiêu chuẩn về vốn chủ sở hữu tối thiểu chiếm từ 15% tổng mức đầu tư dự án và có kinh nghiệm trong việc triển khai các dự án tương tự. Tuy nhiên, các quy định này đang gây ra nhiều tranh cãi về khả năng thực thi, đặc biệt là yêu cầu về kinh nghiệm, vốn và năng lực quản lý của nhà đầu tư mới.

Chuyên gia PGS-TS Vũ Anh Tuấn từ Trường đại học Việt Đức đã phản biện về quy mô vốn dự án đường sắt đô thị. Ông nhận định mức 6.000 tỉ đồng là quá thấp, bởi lẽ chi phí cho 1 km đường sắt đô thị ước tính khoảng 100 triệu USD, tức là khoảng 230 triệu USD khi quy đổi, chỉ có thể xây dựng khoảng 2-3 km đường sắt trong khi dự án tối thiểu cần dài 10 km, tương đương khoảng 1 tỉ USD. Ông còn nhấn mạnh, để làm được dự án này, nhà đầu tư cần có khả năng huy động vốn từ thị trường vay nợ hoặc phát hành trái phiếu, với vốn chủ sở hữu từ 20-30% tổng dự án.

Về kinh nghiệm và năng lực, chuyên gia cảnh báo rằng việc chọn nhà đầu tư mới chưa từng thực hiện dự án loại này rất rủi ro, đồng thời nhấn mạnh tiêu chuẩn về năng lực quản trị, đội ngũ chuyên gia và cam kết hợp tác lâu dài từ 7-10 năm không thể thiếu. Nhà đầu tư cần cam kết không chuyển nhượng cổ phần, chia sẻ lợi ích cùng cộng đồng và có khả năng quản lý bền vững.

Trong phần phát biểu, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98/2023, TS Trần Du Lịch, bày tỏ lo ngại về những quy định hiện hành. Ông cho biết, hơn hai năm kể từ khi ban hành, chưa có nhà đầu tư nào đáp ứng đủ tiêu chuẩn tham gia, đặc biệt trong lĩnh vực đường sắt đô thị. Ông nhấn mạnh: Việt Nam chưa có doanh nghiệp đủ kinh nghiệm để thi công các dự án này theo tiêu chuẩn quốc tế, vì thế quy định về kinh nghiệm quá chặt có thể vô tình loại bỏ tất cả doanh nghiệp trong nước, gây khó khăn cho phát triển dự án của thành phố.

Ngoài ra, ông cũng đề xuất TP.HCM cần được trao quyền tự chủ trong việc lựa chọn nhà đầu tư, thay vì phụ thuộc vào quy trình đấu thầu theo luật Đầu tư. Theo ông, việc này sẽ thúc đẩy nhanh tiến độ và tạo điều kiện cho thành phố chủ động các dự án chiến lược. Đồng thời, TS Trần Du Lịch còn đề xuất mở rộng cơ chế đặc thù của TP Thủ Đức cho toàn bộ 168 phường, xã, giúp phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn trong quản lý doanh nghiệp nhà nước, từ đó đẩy mạnh phát triển hạ tầng.

Theo quy hoạch, TP.HCM sẽ có 12 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 582 km, bên cạnh đó Bình Dương có 12 tuyến (305 km) và Bà Rịa – Vũng Tàu 3 tuyến (125 km). Tuy nhiên, hiện tại TP mới chỉ hoàn thành một tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên dài gần 20 km, cho thấy sự cần thiết của một cơ chế linh hoạt để thúc đẩy phát triển giao thông đô thị bền vững trong tương lai gần.