NHỮNG PHỤ NỮ TỰ GẢ CHO CHÍNH MÌNH: CÂU CHUYỆ ĐẲNG ĐẮC BIỆT TRONG KÝ ỨC SÀI GÒN

Trong căn nhà cổ mang phong cách Pháp và Trung Hoa, những bức tường thạch cao trắng ngả vàng ố đang kể lại câu chuyện xưa cũ của một Sài Gòn ký ức, nơi những người phụ nữ tự nguyện “gả cho chính mình” sống qua nhiều thế hệ.

Với những phần mái bong tróc, những đồ vật cũ kỹ và không gian ẩm thấp, Tụ Quần Cư – ngôi nhà hơn nửa thế kỷ nằm trên con đường Trần Quý – đã trở thành biểu tượng của nhóm Tự Sơ Nữ. Đây là nơi chung sống của những người phụ nữ đã từng thề không bao giờ lấy chồng, giữ vững lời thề trước bàn thờ Phật Bà Quan Âm qua nghi thức thiêng liêng, trong đó có cô Tự Sơ Nữ lớn tuổi chải tóc cho các cô gái trẻ, tượng trưng cho sự tự quyết của chính bản thân.

Anh Dương Rạch Sanh, một người sưu tập kỷ vật người Hoa tại Việt Nam, giải thích về ý nghĩa của danh xưng này: “Họ tự búi tóc, tức là họ tự gả cho chính mình, để thể hiện quyền tự quyết của người phụ nữ trước xã hội. Họ đã trải qua và chứng kiến sự bất công của người phụ nữ, nên ý chí trở thành Tự Sơ Nữ là một biểu tượng của nữ quyền mạnh mẽ. Trong lịch sử Trung Quốc, đây còn là những người đã giành lấy sự tự do và quyền bình đẳng cho chính mình.”

Hình ảnh của nhóm Tự Sơ Nữ từng sinh sống tại Sài Gòn – Chợ Lớn, nay đã phần lớn biến mất hoặc bị bỏ quên theo năm tháng. Một phần của Tụ Quần Cư đã bị giải tỏa, chỉ còn lại những đồ dùng cũ kỹ như chiếc bàn gỗ, chiếc phản gỗ đã bạc màu và những ký ức hoen ố. Những món đồ thời gian để lại đều có giá trị lịch sử lên tới 70-80 năm, kể lại cuộc sống của những người phụ nữ tự chủ trong một xã hội đầy thử thách.

Nhưng ký ức về họ vẫn rực cháy qua các bức ảnh, những vật dụng và câu chuyện được người sưu tập Dương Rạch Sanh gìn giữ cẩn thận. Anh đã dành hơn 15 năm để sưu tập những kỷ vật này, mong muốn giữ lại một phần quan trọng của lịch sử phụ nữ và văn hóa Hoa tại Việt Nam. Không chỉ là ký ức, đó còn là biểu tượng của tinh thần độc lập, tự do trước những ràng buộc của xã hội cũ.

“Chúng tôi muốn gìn giữ câu chuyện của những người phụ nữ đã tự gả cho chính mình, như một biểu tượng của sức mạnh và quyền tự quyết của phụ nữ,” anh sanh nói. Những bức ảnh đã phai màu, những vật dụng hoen gỉ như thể đang dần trôi vào quên lãng. Tuy nhiên, những ký ức này vẫn sống trong từng di vật, từng câu chuyện lan tỏa trong lòng những người yêu thích trân trọng giá trị lịch sử.

Dẫu ngày nay nhóm Tự Sơ Nữ đã biến mất hoàn toàn khỏi cuộc sống thường ngày, chiếc nhà cũ kỹ vẫn là nơi giữ lại những mảnh ký ức quý giá về một phong trào đòi quyền tự quyết của người phụ nữ, đã từng rạng rỡ trong một xã hội còn nhiều ràng buộc. Trong phòng trưng bày văn hóa người Hoa ở Sài Gòn – Chợ Lớn, những hiện vật này được trưng bày, như để nhắc nhớ về một thời kỳ đặc biệt của lịch sử phụ nữ và văn hóa dân tộc.

Dù thời gian có làm mờ hình ảnh, các vật dụng có thể đã sứt mẻ, ký ức về những người phụ nữ can đảm, tự quyết định cuộc đời mình vẫn mãi tồn tại. Chính họ đã mở ra một trang lịch sử về quyền tự do của người phụ nữ, là minh chứng sống động về sự kiên cường và ý chí tự lập tự thân trong lịch sử đất nước. Và đối với những người giữ gìn, câu chuyện của các Tự Sơ Nữ chính là niềm tự hào, là sự tiếp nối của truyền thống nữ quyền độc lập trong lòng mỗi thế hệ hôm nay.