BÁN CHÊNH LAO XUẤT CHỈ VÀO 800 TRIỆU ĐỒNG MỘT CĂN NHƯNG THẬT SỰ GÂY NHIỀU BẤT AN

Tại dự án nhà ở xã hội CT3 – CT4 Kim Chung (xã Thiên Lộc, Hà Nội), cảnh tượng xếp hàng đêm để đăng ký mua nhà đã trở thành chuyện quen thuộc. Dù chủ đầu tư thông báo bắt đầu nhận hồ sơ từ ngày 17.11, nhưng từ chiều ngày 16.11, hàng trăm người đã có mặt tại sân trung tâm văn hóa xã để tranh thủ chờ đợi. Không ít người đã thức trắng đêm, chen chân chờ nộp hồ sơ, song lại không chắc liệu có được vào danh sách do phía chủ đầu tư từ chối xác nhận các danh sách do người dân lập trước đó nhằm tránh tiêu cực và bất công.

Ông Thế Anh, một trong những người đủ tiêu chuẩn mua nhà, chia sẻ: ông đã cố gắng xếp hàng từ 2 giờ sáng ngày 17.11 nhưng đã hết chỗ. Mức giá bán của dự án chỉ từ hơn 18 triệu đồng mỗi mét vuông, đã gồm thuế VAT và phí bảo trì hai, quá hấp dẫn so với mặt bằng giá nhà hiện nay. Trong tổng số 1.588 căn hộ của dự án, có 892 căn nhà xã hội để bán, 300 căn cho thuê, 128 căn dành cho thuê mua và 268 căn nhà thương mại.

Điều đáng chú ý là thị trường thứ cấp đã xuất hiện tình trạng chênh lệch giá bán chợ đen. Trao đổi với phóng viên, ông Vũ cho biết đã có dịch vụ rao bán suất nhà xã hội với mức chênh lệch lên đến 800 triệu đồng mỗi căn. Những người môi giới yêu cầu đặt cọc ban đầu 200 triệu đồng, rồi lần lượt đóng các khoản phí gồm 250 triệu, 350 triệu để nhận hàng trong danh sách và ký hợp đồng. Thậm chí, có trường hợp đăng ký mua nhà nhưng không thực sự có nhu cầu ở, chỉ nhằm chờ khi giá trị chênh lệch tăng cao rồi bán lại kiếm lời.

Tại TP.HCM, tình trạng này cũng không mới mẻ. Một dự án tại quận Tân Bình đã từng gửi đơn tố cáo nhiều đối tượng vươn vòi mua nhà trái phép, sử dụng các thủ đoạn như nhờ người thân đứng tên, khai gian về thu nhập, vay gói tín dụng hỗ trợ. Các hành vi này nhằm mục đích trục lợi từ chính sách ưu đãi của nhà nước dành cho người thu nhập thấp.

Ngoài ra, không ít trường hợp mua bán chồng chéo, sử dụng giấy tờ giả hoặc ký hợp đồng vi bằng để giao dịch, bất chấp quy định chỉ được chuyển nhượng sau 5 năm. Nhiều căn hộ còn bị rao bán trông thấy mức giá cao gấp 3-4 lần giá ban đầu, trong khi các căn chưa đủ điều kiện bán lại vẫn tiếp tục giao dịch qua các hợp đồng “ngầm”.

Luật sư Trương Anh Tú cho biết, các dự án nhà xã hội từ Hà Nội đến TP.HCM đều gặp phải vấn đề này. Thị trường ngầm đang phát triển mạnh mẽ, biến các suất ưu tiên thành hàng hoá trao đổi, trong đó có những hồ sơ “bao đậu”, tiền chênh lệch, môi giới trà trộn rao bán công khai như hàng hóa thương mại. Theo luật Nhà ở, việc chuyển nhượng nhà xã hội sau 5 năm mới hợp pháp, nhưng quy định này thường bị vô hiệu hóa bởi các hợp đồng ủy quyền trá hình, tạo điều kiện cho trục lợi diễn ra tràn lan.

Thông tin từ Bộ Xây dựng cho thấy, tình trạng mua bán trái phép ở nhiều địa phương ngày càng gia tăng. Những người không đủ điều kiện vẫn cố gắng đăng ký, định hướng chờ có khách mua lại để hưởng chênh lệch hoặc đẩy giá cao hơn nhiều so với giá gốc của chủ đầu tư. Luật sư Tú nhấn mạnh, chỉ cần một giấy ủy quyền toàn phần hoặc đặt cọc không chính thức, các giao dịch này đã biến thành hợp đồng dân sự trái phép, làm méo mó bản chất chính sách xã hội của nhà nước.

Hồ sơ xét duyệt chủ yếu dựa vào kê khai, không liên thông dữ liệu về thuế, dân cư, đất đai khiến việc xác minh nhà thầu, chủ sở hữu trở nên hầu như bất khả thi. Cá nhân hoặc môi giới dễ dàng thu tiền “làm hộ sơ” từ 3-10 triệu đồng mỗi bộ, cam kết “đậu chắc chắn”, trong khi thực tế, người mua chỉ là đối tượng chịu thiệt hại lớn nhất khi mọi giao dịch đều có thể bị bác bỏ nếu bị truy tố hoặc kiểm tra.

Luật sư Trương Anh Tú đề xuất, để giữ đúng mục đích nhân văn của chính sách nhà ở xã hội, cần phải công khai toàn bộ điểm xét duyệt, liên thông dữ liệu về dân cư, thuế, đất đai và bảo hiểm xã hội. Đồng thời siết chặt các giao dịch trá hình, thiết kế lại chính sách phù hợp từng nhóm đối tượng thay vì áp dụng chung một mô hình. Thị trường hiện tại đã bị kéo căng giữa ước mơ an cư của người thu nhập thấp và lợi nhuận của đầu cơ ngầm. Nếu những kẽ hở này vẫn tồn tại, khả năng chính sách phục vụ đúng đối tượng sẽ ngày càng thấp, giấc mơ an cư của hàng triệu người vẫn còn xa vời.

Chính phủ đã chỉ đạo các lực lượng chức năng, trong đó có lực lượng Công an, vào cuộc điều tra làm rõ các hành vi trục lợi vì mục đích thương mại trái phép. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu siết chặt các biện pháp phòng chống tiêu cực, truy cứu trách nhiệm rõ ràng đối với các cá nhân cố tình thao túng chính sách để bảo vệ giá trị nhân đạo của nhà nước trong lĩnh vực nhà ở xã hội.