LIỆU CÓ CẦN ĐỒNG BỘ GIỮA 2 SẮC THUẾ ĐỂ HẠN CHẾ BẤT CÔNG BĂNG?

Chính sách về ngưỡng doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh đang trở thành đề tài nóng bỏng, khi nhiều ý kiến đề xuất tăng ngưỡng này để phù hợp hơn với thực tế. Quyết định 3389 của Bộ Tài chính từ năm 2026 quy định hộ kinh doanh có doanh thu từ 200 triệu đồng đến dưới 3 tỉ đồng/năm sẽ chịu thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, trùng với ngưỡng đã quy định trong luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) có hiệu lực từ 1.1.2026. Tuy nhiên, ngưỡng này đang gây ra nhiều tranh cãi về tính hợp lý và khả năng điều chỉnh phù hợp, khi nhiều chuyên gia đề xuất nâng cao lên từ 500 triệu đến 1 tỉ đồng, thậm chí 2 tỉ đồng/năm để phản ánh đúng thực tế kinh doanh của các hộ nhỏ lẻ.

Vấn đề đặt ra là khi nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế cao hơn mức 200 triệu đồng/năm hiện tại, liệu có cần thiết phải điều chỉnh lại luật Thuế GTGT tương ứng hay không? Các chuyên gia, trong đó có tiến sĩ Châu Huy Quang, nhấn mạnh việc muốn thay đổi ngưỡng của cả hai luật thuế – Thuế TNCN và Thuế GTGT – đều phải thông qua sửa đổi pháp luật do tính ràng buộc chặt chẽ của các quy định hiện hành.

Chuyên gia này cho biết: từ ngày 1.1.2026, nếu muốn nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế của cá nhân và hộ kinh doanh lên cao hơn 200 triệu đồng/năm, Quốc hội cần sửa đổi các khoản liên quan trong luật Thuế TNCN và luật Thuế GTGT. Ông giải thích: “Về nguyên tắc, cần có sự thống nhất giữa hai luật này để tránh gây ra những khó khăn trong quản lý và áp dụng thuế. Sửa đổi hai luật cùng lúc nhằm đảm bảo chính sách thuế minh bạch, công bằng và dễ thực thi.”

Luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM, cũng đồng tình rằng việc dẫn đến sự đồng bộ giữa các luật thuế là cần thiết để tránh xung đột pháp lý và gánh nặng cho các hộ kinh doanh nhỏ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: “Không nhất thiết phải sửa luật ngay lập tức. Trong khi đó, các hướng dẫn từ Bộ Tài chính như thông tư, quyết định vẫn có thể điều chỉnh phù hợp với luật Thuế TNCN mới nếu có.”

Nhiều chuyên gia còn cho rằng, trong hoàn cảnh sắp xóa sổ thuế khoán, việc tách biệt ngưỡng thuế TNCN và GTGT có thể là giải pháp tạm thời để giảm bớt gánh nặng thuế cho các hộ nhỏ. Tiến sĩ Châu Huy Quang đề xuất: “Chúng ta có thể tách bạch ngưỡng thuế TNCN và ngưỡng doanh thu chịu thuế GTGT, chẳng hạn đề xuất nâng ngưỡng TNCN lên mức cao hơn, rồi sau đó điều chỉnh luật thuế phù hợp trong các kỳ họp tiếp theo. Đồng thời, có thể tạm thời ban hành nghị quyết của Quốc hội để miễn hoặc giảm thuế TNCN cho hộ kinh doanh dưới một mức nhất định, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhanh chóng.”

Khi bàn về ngưỡng lợi nhuận, nhiều ý kiến đề xuất lấy con số 200 triệu đồng lợi nhuận ròng hàng năm – dựa trên mức lợi nhuận trung bình khoảng 10% doanh thu – như một ngưỡng hợp lý để tính thuế, thay vì dựa trên doanh thu. Điều này phản ánh mong muốn công bằng hơn, tránh gây áp lực quá lớn cho các hộ nhỏ đang kiếm sống đủ sống, đồng thời phù hợp hơn với tình hình thực tế.

Chuyên gia thuế Đinh Thị Huyền nhấn mạnh: “Ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm hiện tại là quá thấp, chủ yếu đánh vào nhóm hộ kinh doanh ‘vừa đủ sống’, chứ chưa phải nhóm có thu nhập dư dả. Chúng ta cần khảo sát kỹ lưỡng hơn về thu nhập của người dân, chi phí sinh hoạt và lợi nhuận thực tế của các ngành nghề để xác định mức ngưỡng phù hợp.” Bà còn đề xuất, thay vì cố định doanh thu, nên điều chỉnh ngưỡng dựa trên biến động của chỉ số lạm phát và tăng trưởng kinh tế, nhằm tránh phải sửa đổi luật quá nhiều theo thời gian.

Về giải pháp tạm thời, luật sư Châu Huy Quang đề nghị Quốc hội có thể ban hành nghị quyết đặc thù để giảm hoặc miễn thuế tạm thời cho các hộ kinh doanh dưới mức ngưỡng nhất định, như đã từng áp dụng trong các chính sách thuế ngắn hạn trước đó. Biện pháp này giúp điều chỉnh chính sách nhanh chóng, phù hợp với nguyện vọng của cử tri và các đại biểu Quốc hội, đồng thời giảm thiểu các vướng mắc trong quá trình thực thi.

Trong không khí thảo luận tại kỳ họp mới nhất, nhiều đại biểu đã đề nghị nâng ngưỡng này vì ngưỡng 200 triệu đồng quá thấp, không phản ánh đúng mức độ sinh sống của các hộ kinh doanh nhỏ. Nếu Quốc hội đồng thuận, có thể ban hành nghị quyết sửa đổi ngay trong kỳ họp này, nhằm bắt đầu áp dụng từ năm sau, thay vì đợi sửa luật truyền thống. Điều này thể hiện cách phản ứng nhạy bén của chính sách, góp phần tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh doanh nhỏ lẻ, đồng thời thể hiện sự linh hoạt của hệ thống pháp luật trong điều kiện thực tiễn ngày càng biến đổi.