KỊCH BẢN KIỂM TRA THUẾ: ĐÁP ĐÁP VỚI THÁCH THỨC THỜI GIAN LÀM VIỆC CỦA DOANH NGHIỆP

Trước ngày dự luật Quản lý thuế (sửa đổi) chính thức có hiệu lực từ 1.7.2026, vấn đề kiểm tra thuế đã trở thành chủ đề nóng nhận được nhiều sự quan tâm. Theo dự thảo mới nhất, quy định về thời hạn kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế đang gây ra không ít tranh luận, đặc biệt về độ dài thời gian gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp.

Theo dự luật, việc kiểm tra thuế dựa trên hồ sơ, dữ liệu quản lý thuế có trên hệ thống, bên cạnh đó, cơ quan hải quan sẽ kiểm tra thực tế hàng hóa trong những trường hợp cần thiết. Các cơ quan quản lý đều có quyền yêu cầu người nộp thuế giải trình, cung cấp thêm thông tin, tài liệu hoặc ban hành quyết định ấn định thuế, xử lý vi phạm, hoặc chuyển sang kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế.

Việc kiểm tra tại trụ sở của người nộp thuế sẽ được thực hiện trong các trường hợp như hồ sơ thuộc diện kiểm tra trước hoàn thuế, có dấu hiệu vi phạm pháp luật, được lựa chọn theo kế hoạch hoặc theo đề nghị của cơ quan có thẩm quyền. Những doanh nghiệp có rủi ro cao như chia, tách, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, phá sản, giải thể hay chấm dứt hoạt động đều có thể bị kiểm tra.

Thời hạn cho từng đợt kiểm tra không quá 20 ngày kể từ ngày công bố quyết định, có thể gia hạn một lần nhưng không quá 20 ngày. Đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết, thời gian này có thể kéo dài tối đa 40 ngày, và nếu cần trao đổi thông tin với cơ quan thuế nước ngoài, thì thời hạn còn có thể gia hạn tới 2 năm, ngoại trừ thời gian tạm dừng kiểm tra.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến phản đối quy định này, đặc biệt từ phía các chuyên gia và doanh nghiệp. Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, cho biết đề xuất về thời hạn kiểm tra thuế tại dự thảo chưa có gì mới so với các ý kiến góp ý trước đó, dù nhiều doanh nghiệp và chuyên gia đã lên tiếng bày tỏ lo ngại.

Ông Được cho rằng, kiểm tra thuế kéo dài đến 40 ngày, hoặc có thể lên đến 80 ngày đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, là quá dài so với thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều này gây khó khăn lớn cho doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động.

Vị luật sư cũng chỉ rõ, theo quy định hiện hành, thời gian kiểm tra tối đa chỉ 10 ngày làm việc, có thể gia hạn 10 ngày nữa, trong khi đó, thời hạn kiểm tra theo dự thảo hiện nay lại dài hơn thời gian của công tác thanh tra ở cấp quận, huyện (30 ngày) hoặc cấp tỉnh trở lên (45 ngày). Việc này dẫn đến sự không phù hợp trong cải cách thủ tục hành chính, khi mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

Ông Được đề xuất, với trường hợp kiểm tra thông thường, thời hạn không quá 15 ngày kể từ ngày công bố quyết định, gia hạn tối đa 15 ngày; còn với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, thời hạn tối đa là 30 ngày, gia hạn 30 ngày.

Việc thiết lập các quy định phù hợp, đồng bộ với luật Thanh tra và phù hợp thực tiễn được ông nhấn mạnh sẽ giúp quản lý hiệu quả hơn đồng thời giảm thiểu tối đa gánh nặng cho doanh nghiệp. Ông cũng cho biết, các quy định này sẽ giúp tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trước các băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp về thời gian kiểm tra dài, tập đoàn Viettel cũng đã phản ánh rằng, 40 ngày làm việc tương đương khoảng 15% thời gian làm việc trong một năm, còn nếu tính cả các đợt gia hạn, tổng thời gian có thể lên đến 80 ngày, chiếm khoảng 30% thời gian hoạt động của doanh nghiệp, ảnh hưởng lớn tới hoạt động sản xuất, kinh doanh. Viettel kiến nghị sửa đổi quy định về thời hạn kiểm tra phù hợp hơn với các quy định hiện hành của luật Thanh tra nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực này.