QUỐC HỘI TRAO ĐỔI SÁT XAO VỀ DỰ THẢO SỬA ĐỔI HỆ THỐNG HOÀN THUẾ VAT VỚI NHIỀU NGHI VẤN VỀ CÔNG BẰNG VÀ RỦI RO NGẦM

Vào chiều 9.12, Quốc hội đã tổ chức phiên thảo luận về dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT). Nội dung chủ yếu xoay quanh quy định về điều kiện hoàn thuế VAT cho các doanh nghiệp và những lo ngại liên quan đến tính minh bạch, công bằng cũng như rủi ro thất thoát ngân sách.

Theo quy định hiện hành, một trong các điều kiện để cơ sở kinh doanh được hoàn thuế VAT là “người bán đã kê khai, nộp thuế VAT theo quy định đối với hóa đơn đã xuất cho cơ sở kinh doanh đề nghị hoàn thuế.” Tuy nhiên, Chính phủ cho rằng quy định này gây ra khó khăn cho doanh nghiệp, vì họ phải chờ đợi xác nhận từ phía đối tác về việc kê khai, nộp thuế của người bán trước khi thực hiện hoàn thuế đầu vào. Điều này làm chậm quá trình và gây phiền hà cho các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện, đặc biệt khi họ không có công cụ pháp lý hoặc kỹ thuật để kiểm tra tình trạng tuân thủ thuế của người bán tại thời điểm làm hồ sơ hoàn thuế.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, đề xuất của Chính phủ là bỏ quy định bắt buộc phải có xác nhận về việc kê khai thuế của người bán trước khi hoàn thuế VAT.

Tuy nhiên, ý kiến của các đại biểu, nổi bật là đại biểu Nguyễn Vân Chi của đoàn Nghệ An, cho thấy đề xuất này có thể gây ra những rủi ro lớn về thất thu ngân sách và gây khó khăn cho các cán bộ thuế trong quá trình quản lý. Bà Nguyễn Vân Chi nhấn mạnh: Nếu áp dụng như đề xuất, chỉ cần có hợp đồng, chuyển khoản qua ngân hàng và hóa đơn là cơ quan thuế phải hoàn thuế, dù sau đó có thể phát hiện ra hóa đơn không hợp pháp hoặc người bán đã bỏ trốn, không nộp thuế. Điều này khiến ngân sách dễ xảy ra thất thu hoặc bị mất mát.

Bà còn đề xuất nên thực hiện các biện pháp sửa đổi quy định về kỳ tính, nộp thuế để giải quyết triệt để các bất hợp lý trong quá trình kê khai và hoàn thuế, cũng như tạo cơ chế tra cứu tình trạng tuân thủ thuế của đối tác để doanh nghiệp không bị rủi ro khi thực hiện hoàn thuế.

Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế Tài chính cũng cảnh báo rằng nếu bỏ quy định hiện hành, sẽ có nguy cơ cao là hoàn thuế cho các doanh nghiệp cố tình sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc từ các bên cung cấp hàng hóa dịch vụ trốn thuế. Các trường hợp này làm gia tăng nguy cơ thất thu ngân sách và gây khó khăn trong công tác quản lý thuế. Đồng thời, ngân sách nhà nước sẽ phải ứng trước tiền hoàn thuế đối với những hóa đơn hợp pháp nhưng chưa nộp thuế của bên bán.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khi trình bày đã thẳng thắn giải thích rõ quyết định giữ nguyên hoặc bỏ quy định này. Ông cho biết, chính sách hiện tại được đưa ra để quản lý thuế chặt chẽ hơn trong thời điểm luật Quản lý thuế chưa được sửa đổi. Hiện dự thảo luật Quản lý thuế mới đang trình Quốc hội, gồm các quy định nhằm tăng cường kiểm soát, phân tích rủi ro và trách nhiệm của các doanh nghiệp, nhằm xóa bỏ bất cập pháp lý trong công tác hoàn thuế.

Bộ trưởng nhấn mạnh việc các doanh nghiệp và chuyên gia đều nhất trí rằng việc kê khai và nộp thuế đầy đủ là trách nhiệm của người bán, còn quyền lợi của người mua là hưởng từ việc hoàn thuế. Việc yêu cầu bên bán phải kê khai, nộp thuế mới được hoàn thuế gây ra nhiều khó khăn, nhất là vì doanh nghiệp không thể kiểm chứng chính xác việc kê khai, nộp thuế của đối tác. Ông cảnh báo rằng nếu không bỏ quy định này, công tác quản lý thuế sẽ gặp nhiều gian nan hơn, còn dư luận và doanh nghiệp đều mong muốn một hệ thống minh bạch và công bằng hơn.

Kết luận, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định: Để đảm bảo tính công bằng, chính xác và tránh tình trạng trục lợi, nhà chức trách buộc phải dứt khoát bỏ quy định cứng nhắc này. Ông lấy ví dụ, việc mua nguyên liệu hoặc hàng hóa cần đảm bảo các nghĩa vụ thuế của bên cung cấp thì mới có căn cứ để hoàn thuế cho bên mua, nếu không, chính quyền khó kiểm soát được tình hình và dễ thất thu ngân sách.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi theo hướng hợp lý, công bằng và tăng cường công tác giám sát là hướng đi phù hợp nhằm xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, hiệu quả và khả thi hơn trong thời gian tới.