NỢ THUẾ NÊN NHẮM VÀO DOANH NGHIỆP THAY VÌ CÁ NHÂN: BÀI HỌC TỪ LUẬT MỚI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý

QUỐC HỘI CHÍNH THỨC THÔNG QUA LUẬT QUẢN LÝ THUẾ SỬA ĐỔI VỚI NHỮNG ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

Luật Quản lý thuế (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua đã mở rộng phạm vi xử lý nợ thuế, đặc biệt đối tượng bị hoãn xuất cảnh. Theo đó, từ ngày 1.7.2026, chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp – những người có liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp chậm nộp thuế – cũng sẽ nằm trong diện bị hoãn xuất cảnh. Cụ thể, tại khoản 6 điều 17, quy định: cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đều chịu trách nhiệm trong việc thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế. Như vậy, luật mới đã bổ sung rõ ràng đối tượng “chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp” và áp dụng rộng rãi hơn trước, với mục tiêu hạn chế tình trạng chây ỳ thuế và trốn thuế.

Chuyên gia lên tiếng về quy định gây tranh cãi

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM, bày tỏ nghi ngờ về tính hợp lý của quy định này. Ông cho rằng: quy định tạm hoãn xuất cảnh quá hạn của cá nhân liên quan doanh nghiệp chưa phân biệt rõ ràng việc thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp và trách nhiệm của cá nhân. “Việc để cá nhân chịu trách nhiệm vi phạm thuế của doanh nghiệp chưa thuyết phục vì nghĩa vụ thuế là của doanh nghiệp, không thể gán trách nhiệm cá nhân trừ khi họ cố tình vi phạm hoạt động trốn thuế, chiếm dụng vốn. Trong trường hợp này, cơ quan thuế có thể kiện ra tòa và yêu cầu tịch thu tài sản vì nghĩa vụ nợ thuế của doanh nghiệp,” ông phân tích.

Theo ông, nợ thuế của doanh nghiệp phải thuộc về tài sản của doanh nghiệp đó, không thể áp dụng hình thức cấm xuất cảnh đối với cá nhân như một biện pháp mang tính trừng phạt. “Đặc biệt với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nơi đi lại cực kỳ cần thiết, việc cấm người góp vốn, cổ đông hay người điều hành xuất cảnh là bất hợp lý,” ông nhấn mạnh.

Phân tích của luật sư Nguyễn Quốc Toản cũng đi theo hướng này. Luật sư đánh giá rằng, việc mở rộng phạm vi áp dụng tạm hoãn xuất cảnh sang các cổ đông sở hữu trên 25% vốn điều lệ hoặc các thành viên góp vốn có thể gây ách tắc và công khai mơ hồ về tiêu chí xác định chủ sở hữu. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp lớn, người điều hành chính không nằm trong danh sách cổ đông lớn hoặc chủ sở hữu hưởng lợi, dẫn đến quy định này thiếu tính khả thi và hợp lý.

DÙ CÓ RỘNG NHƯNG CŨNG KHÔNG RỘNG, CẦN CẨN TRỌNG VỚI VIỆC ÁP DỤNG

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, phản ánh sự băn khoăn về một số điểm trong quy định mới. Ông cho biết: “Chưa rõ dự thảo luật bổ sung quy định về ‘chủ sở hữu hưởng lợi’ từ khi nào, nhưng thực tế, các chức danh quản lý chính của doanh nghiệp như chủ sở hữu, chủ tịch HĐQT, giám đốc mới là những người có trách nhiệm rõ ràng về quản lý và điều hành. Trong khi đó, thành viên góp vốn hoặc cổ đông lớn không nhất thiết có quyền trực tiếp quyết định hay quản lý. Nếu mở rộng trách nhiệm về thuế cho các đối tượng này, sẽ gây ra những khó khăn không hợp lý, gây thiệt thòi cho nhà đầu tư và tạo ra các rủi ro không cần thiết.”

Theo ông, việc quy định tạm hoãn xuất cảnh nhiều người cùng lúc với các doanh nghiệp nợ thuế gây ra những hệ quả tiêu cực, như làm giảm động lực đầu tư hoặc gây thiệt hại cho những doanh nghiệp hoạt động tốt. Ông cảnh báo: “Quy định này làm tăng nguy cơ chiếm dụng thông tin cá nhân, lập các doanh nghiệp ma để trốn thuế, gây khó cho các cá nhân thực sự làm ăn chân chính.”

ĐÚNG NGUYÊN TẮC VỀ NỢ THUẾ VÀ CÁC NGHỊ ĐỊNH CỤ THỂ

Theo Nghị định 49/2025, các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh sẽ áp dụng mức nợ quá hạn từ 50 triệu đồng trở lên đối với cá nhân kinh doanh, từ 500 triệu đồng đối với người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã… và khoản nợ quá hạn quá 120 ngày. Các quy định này phản ánh rõ ràng về mức độ rủi ro và trách nhiệm của từng đối tượng, đồng thời cần được thực hiện một cách công bằng, đúng trọng tâm để tránh gây phiền hà không cần thiết cho các doanh nghiệp và cá nhân liên quan.

Chung quy lại, các chuyên gia đều nhất trí rằng việc mở rộng phạm vi tạm hoãn xuất cảnh liên quan doanh nghiệp nợ thuế cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo công bằng, hạn chế lạm dụng và không làm xáo trộn hoạt động kinh doanh hợp pháp.