NHIỀU CẢI CÁCH ĐÁP ỨNG KỶ NGHỊP VỀ THƯƠNG MẠI HÓA NGHIÊN CỨU Y DƯỢC

Năm 2026-2027, ngân sách dành cho các nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y tế và dược phẩm đã tăng đáng kể so với các năm trước, đạt khoảng 100 tỷ đồng. Số tiền này hướng tới việc phát triển và ứng dụng các phương pháp tiên tiến trong chẩn đoán, điều trị bệnh, công nghệ dự phòng bệnh tật, phát triển vắc xin, cũng như ứng dụng công nghệ trong phát triển dược liệu và chính sách y tế.

Các đơn vị công lập được giao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu—gọi là “sổ đỏ”—và chủ động trong các hoạt động đàm phán thương mại hóa các kết quả này. Việc này giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc chuyển giao công nghệ và đưa sản phẩm ra thị trường, mở ra nhiều cơ hội để các kết quả nghiên cứu không còn bị “nghủ đông” trong ngăn kéo sau khi hoàn thành.

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo theo mô hình 3 nhà gồm quản lý, các nhà khoa học và doanh nghiệp. Đặc biệt, sẽ có cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa các bên để nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, sản xuất và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, trong đó ngành y dược là một lĩnh vực trọng điểm.

Tại hội thảo về sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu ngành y tế do Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo tổ chức ngày 16.1 tại Hà Nội, ông Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo, nhấn mạnh: Các nhà khoa học ngành y đã có nhiều công bố quốc tế và sản phẩm tiềm năng như vắc xin, thuốc chữa bệnh, nhưng tỷ lệ thương mại hóa vẫn còn thấp. Một số nghiên cứu liên quan đến sản phẩm từ dược liệu hỗ trợ điều trị ung thư đã cho kết quả tích cực, song chưa thể chuyển giao để sản xuất đại trà do vướng mắc về thủ tục, quyền sở hữu, và định giá.

Nguyên nhân chính là trách nhiệm của các đơn vị trong việc sở hữu trí tuệ chưa rõ ràng, cùng với thiếu chế độ khuyến khích về doanh thu dịch vụ khoa học công nghệ, khiến các nhà nghiên cứu chưa thật sự có động lực để chuyển đổi thành sản phẩm thương mại. Theo ông, quy trình pháp lý đã được cải thiện với các luật mới và nghị quyết T.Ư về khoa học công nghệ, giúp các đơn vị chủ động hơn trong chi tiêu ngân sách và hợp tác, từ đó thúc đẩy các kết quả nghiên cứu nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Ông Quang cũng lưu ý rằng để thương mại hóa thành công, các đơn vị cần chú trọng đến quyền sở hữu trí tuệ, phân chia lợi ích rõ ràng cho các thành viên tham gia nghiên cứu, và nâng cao năng lực định giá đề tài nhằm thuận lợi đàm phán chuyển giao công nghệ. Thay vì chờ đợi cơ quan quản lý đưa ra đề bài, hiện các đề tài khoa học đã được lựa chọn dựa trên ý tưởng, đề xuất của các nhà khoa học và phù hợp với định hướng chiến lược của ngành, giúp tăng khả năng chuyển đổi thành sản phẩm thực tế, mang lại lợi ích cho cộng đồng và thúc đẩy tăng trưởng ngành y dược.