KHẢ NƯỚC TRONG NGHỊCH CẢNH to lớn đang diễn ra trên toàn cầu, đe dọa không chỉ môi trường mà còn cả an ninh, kinh tế và cuộc sống của hàng tỷ người.

KHOẢN NỢ NƯỚC PHÌNH TO

Trong báo cáo mới nhất của Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn Chính sách của Liên Hiệp Quốc (UNU) có trụ sở tại Nhật Bản, các nhà nghiên cứu đã đưa ra một phép ẩn dụ tài chính để mô tả tình trạng cạn kiệt nguồn nước: thiên nhiên cung cấp “thu nhập” qua mưa và tuyết, còn con người liên tục “chi tiêu vượt mức” bằng cách khai thác các nguồn nước mặt và ngầm với tốc độ nhanh hơn khả năng tự làm đầy của tự nhiên. Hệ quả là “khoản nợ nước” ngày càng lớn, khó có thể đảo ngược, gây lo ngại về một cuộc khủng hoảng sinh thái nghiêm trọng.

Theo CNN ngày 21.1, các con số đáng báo động được đưa ra rõ ràng. Hơn nửa số hồ lớn trên thế giới đã mất nước kể từ năm 1990, 70% các tầng chứa nước chính đang suy giảm dài hạn, gần 410 triệu ha đất ngập nước đã bị mất trong vòng 50 năm qua. Các sông băng toàn cầu đã thu hẹp khoảng 30% kể từ thập niên 1970 và gần 4 tỷ người phải đối mặt với tình trạng thiếu nước ít nhất một tháng mỗi năm.

Tình trạng cạn kiệt không phân bố đều. Trung Đông và Bắc Phi đối mặt với thiếu nước trầm trọng do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, nông nghiệp năng suất thấp, phụ thuộc vào các phương pháp khử mặn tốn nhiều năng lượng. Nam Á chứng kiến sự sụt giảm đáng báo động của nguồn nước ngầm do canh tác quá mức và đô thị hóa nhanh chóng. Tại khu vực Tây Nam Mỹ, các dòng sông như Colorado cùng các hồ chứa đều liên tục cạn kiệt, theo các báo cáo của ABC News.

HẬU QUẢ LAN RỘNG

Khí hậu khắc nghiệt kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng không chỉ về môi trường mà còn tác động sâu sắc đến kinh tế, xã hội và an ninh toàn cầu. Trong lĩnh vực nông nghiệp, nơi tiêu thụ nhiều nước nhất, nguồn nước suy giảm khiến sản lượng giảm, giá lương thực tăng cao, đe dọa sinh kế của hàng trăm triệu người nông dân. Nhiễm mặn và biến đổi đất đai đã làm hư hại khoảng 100 triệu ha đất nông nghiệp, thu hẹp đáng kể khu vực sản xuất, theo Euro News.

Vấn đề thiếu nước còn làm trầm trọng các bất ổn xã hội và căng thẳng chính trị. Gần 75% dân số thế giới sống trong các quốc gia thiếu nước hoặc thiếu nước trầm trọng, theo cảnh báo của Tsilidzi Marwala, Hiệu trưởng UNU kiêm Phó tổng thư ký LHQ: “Tình trạng thiếu nước đang trở thành nguyên nhân gây bất ổn chính trị, di dân và xung đột.” Theo The Guardian, các vụ xung đột liên quan tới nước đã tăng từ 20 vụ năm 2010 lên hơn 400 vụ vào năm 2024.

Giáo sư Richard Allan của Đại học Reading (Anh) cảnh báo việc coi thiếu nước là khủng hoảng tạm thời sẽ khiến thế giới bỏ lỡ cơ hội thực hiện các chiến lược dài hạn thích ứng với “trạng thái mới vĩnh viễn.” Trong khi đó, PGS Jonathan Paul từ Đại học Royal Holloway cũng thừa nhận rằng “cạn kiệt nước toàn cầu” phần nào bị phóng đại, mặc dù nhận thức rõ ràng về tình trạng thiếu trầm trọng tại nhiều khu vực.

GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH VÀ HỢP TÁC TOÀN CẦU

Trước viễn cảnh này, các nhà phân tích cho rằng tình hình hiện tại không chỉ là thử thách mà còn là cơ hội để các quốc gia hợp tác và xây dựng chiến lược bền vững. Quản trị hiệu quả nguồn nước có thể trở thành điểm tựa cho hợp tác quốc tế về khí hậu, an ninh lương thực và ổn định xã hội, theo tờ The Washington Post. Các chuyên gia đề xuất một chương trình nghị sự toàn cầu mới, tập trung vào chuyển đổi nông nghiệp qua tưới tiêu hiệu quả, luân canh cây trồng, tăng khả năng giữ nước của đất để giảm thiểu tác động của cạn kiệt.

Bên cạnh đó, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ viễn thám để giám sát tài nguyên nước, kiểm soát ô nhiễm, phục hồi vùng đất ngập nước và hỗ trợ các cộng đồng phụ thuộc vào nguồn nước đang sụt giảm được xem là các giải pháp then chốt. Chỉ trong phối hợp chặt chẽ và đổi mới chính sách, thế giới mới có thể vượt qua cuộc khủng hoảng nước toàn cầu này.