KHÁM PHÁ BÃI CỌC GỖ XƯA, LIỆU CÓ PHẢI LẠI BẬT MÍ CHIẾN THẮNG LỊCH SỬ?
Gần đây, tin tức về một cuộc khai quật khẩn cấp tại khu đền Kiếp Bạc (Hải Phòng) đã khiến dư luận xôn xao. Các hình ảnh và lời bàn luận tập trung vào phát hiện hơn 10 thanh cọc gỗ cùng nhiều hiện vật cổ đã được khai quật, trong đó có những chiếc cọc dài khoảng 3 mét, đầu vót nhọn, được bảo vệ cẩn thận trong các bao tải. Ban đầu, hiện tượng này làm dấy lên suy đoán về khả năng đó là các cọc thủy chiến liên quan đến trận Bạch Đằng – trận chiến lịch sử vang dội của dân tộc.
Thông tin chính thức từ ngành văn hóa – thể thao và du lịch cho biết chưa có kết luận cuối cùng về nguồn gốc của các cọc này. Những chiếc cọc được phát hiện tình cờ trong quá trình thi công dự án, sau đó đã được Bộ và địa phương tiến hành thủ tục khai quật khẩn cấp, các nhà khảo cổ đã lập tức vào cuộc để điều tra và bảo quản hiện vật. Hiện tại, địa điểm này vẫn còn nhiều bí ẩn, chưa rõ cọc có phải của thời Trần hay không hay chỉ là các loại cọc kiến trúc, cọc trang trí khác.
Trong quá trình khảo sát, các nhà khoa học nhận định, các hiện vật tìm thấy gồm ngói đất nung vỡ và những chiếc cọc gỗ, đều mang đặc điểm kỹ thuật phù hợp với các cấu trúc cổ. Hiện tượng này không phải lần đầu, bởi năm 2019, bãi cọc Cao Quỳ cũng đã được khai quật và xác nhận là liên quan đến trận thủy chiến Bạch Đằng năm 1288. Các hiện vật này đã trở thành điểm tham quan, trưng bày giới thiệu về chiến công của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, góp phần làm rõ hơn về lịch sử oai hùng của dân tộc.
Nhiều chuyên gia, trong đó có PGS-TS Trần Trọng Dương, cho rằng vị trí tại Kiếp Bạc rất phù hợp để xem xét khả năng liên quan đến trận chiến Bạch Đằng xưa. Ông giải thích: “Vị trí này liên quan đến các dòng sông, gắn bó chặt chẽ với trận chiến. Tuy nhiên, cần hết sức thận trọng khi xem xét. Những chiếc cọc này có thể là cọc kè, cọc đánh cá, hoặc các loại cọc khác như thủy đình, cột nhà.” Ông cũng nhấn mạnh việc chưa thể khẳng định chắc chắn nguồn gốc, vì các cọc có thể tồn tại trong nhiều hình thái khác nhau.
Trong cuốn sách sắp ra mắt, PGS-TS Trần Trọng Dương dự kiến sẽ trình bày mô tả về chiến dịch Vạn Kiếp Lục Đầu Giang, một chiến dịch thủy chiến quy mô kéo dài 11 ngày đêm, với nguyên tắc tập trung quân lực tại các ngã ba sông, không để tản ra rộng. Ông còn đề xuất cách gọi khác cho trận chiến này là “Chiến dịch Vạn Kiếp Lục”, dựa trên các phân tích về thủy văn và khí hậu, chứ không đơn thuần là một trận đánh trong ngày.
PGS-TS Bùi Minh Trí, từ Viện Khảo cổ học, cũng xác nhận sự tồn tại của các địa điểm liên quan đến chiến thắng Bạch Đằng, đặc biệt là trận Trần năm 1288, trong đó Kiếp Bạc có liên quan chặt chẽ đến Hưng Đạo Vương. Tuy nhiên, ông bày tỏ sự thận trọng về khả năng đây là cọc hay cột nhà, vì cần phải đào sâu và kiểm tra mặt cắt mới có thể xác định chính xác tính chất của hiện vật. Ông cũng nhấn mạnh: “Chúng tôi đã từng đào các cọc văn hóa Óc Eo, đó là cọc nhà sàn, và dựa vào kỹ thuật chôn cột để phân biệt. Phải khai cắt mặt đất mới rõ được cọc hay cột nhà.”
Cuộc khai quật tại đền Kiếp Bạc mở ra nhiều khả năng mới để làm sáng tỏ những bí ẩn của các trận chiến cổ đại. Dù chưa thể khẳng định 100%, những phát hiện ban đầu đều đáng để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, nhằm hướng tới việc lý giải rõ ràng hơn về lịch sử hào hùng của dân tộc qua các chứng tích khảo cổ học vừa được tìm thấy.