Virus Nipah: Nỗi ám ảnh kéo dài hơn hai thập kỷ và bài học đắng lòng về phòng chống dịch bệnh

Năm 1999, làng Sungai Nipah của Malaysia trở thành tâm điểm của một trong những đợt dịch bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại. Thảm họa này đã cướp đi sinh mạng của 105 người, đồng thời lây nhiễm hơn 160 bệnh nhân, xóa sổ một lĩnh vực chăn nuôi lợn trị giá hàng tỷ USD của đất nước.

Giáo sư Dato CT Tan, bác sĩ thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Malaya, nơi điều trị nhiều ca bệnh thời điểm đó, đã mô tả sự kiện này là một thảm kịch lớn. Ông nhấn mạnh rằng dịch bệnh đã tác động đến từng gia đình, gây mất mát người thân, khiến nhiều người rơi vào tình trạng sống thực vật, đồng thời làm tan vỡ sinh kế của các gia đình qua ba thế hệ.

Ban đầu, các nhà chức trách cứ phản ứng bằng các chiến dịch phun thuốc diệt muỗi, dưới giả thiết dịch bệnh là viêm não Nhật Bản. Tuy nhiên, đến tháng 3 năm 1999, các nhà khoa học mới xác định đây là một loại virus mới, tên là virus Nipah, lây truyền từ động vật sang người.

Hơn hai thập kỷ trôi qua, mặc dù dịch Nipah đã nhiều lần trở lại, thế giới vẫn chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu. Virus này tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não và tỷ lệ tử vong có thể lên tới 70%. Những người sống sót thường phải đối mặt với di chứng vĩnh viễn như động kinh, thay đổi tính cách, thậm chí là các biến chứng nặng nề nhiều năm sau khi nhiễm bệnh.

Trong quá trình theo dõi các bệnh nhân sống sót, các nhà khoa học nhận thấy virus Nipah có khả năng tồn tại âm thầm trong cơ thể, gây ra biến chứng muộn mà không có triệu chứng rõ ràng ban đầu. Những trường hợp viêm não khởi phát muộn, thậm chí hơn một thập kỷ sau khi nhiễm, đã được ghi nhận.

Tác nhân gây bệnh này được xem là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với loài người. WHO xếp Nipah vào nhóm các tác nhân ưu tiên có khả năng gây đại dịch, trong khi Mỹ coi đây là mối đe dọa an ninh sinh học. Bệnh bắt đầu bằng các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, rồi nhanh chóng tiến triển thành lú lẫn, viêm tắc não và hôn mê chỉ trong vòng 24 giờ.

Tại Malaysia, nghiên cứu cho thấy virus lây từ dơi ăn quả sang lợn, rồi từ lợn sang người. Trong các vùng như Bangladesh và Ấn Độ, virus thường xâm nhập trực tiếp từ dơi sang người qua nước chà là nhiễm bọt dơi. Tại Bangladesh, tỷ lệ tử vong trung bình đạt tới 71%, còn tại bang Kerala của Ấn Độ năm 2018, 17 trong số 18 người nhiễm đã tử vong.

Trong cuộc chạy đua phát triển vắc xin, các nhà khoa học hiện vẫn còn nhiều thách thức. Tại Malaysia, năm 2023, các nhà nghiên cứu đã phân tích máu của 24 người sống sót ở Sungai Nipah để hiểu rõ phản ứng miễn dịch, dữ liệu này hy vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển vắc xin phòng bệnh.

“Muốn có vắc xin, trước hết phải hiểu cơ thể phản ứng thế nào với virus”, giáo sư Li-Yen Chang của Đại học Malaya cho biết. Từ năm 2023, ít nhất tám nhóm nghiên cứu trên thế giới, trong đó có nhóm phát triển vắc xin Oxford/AstraZeneca, đã bắt đầu khai thác dữ liệu này để hướng tới các giải pháp phòng bệnh.

Những người sống sót sau nhiễm virus Nipah đều mang trong mình những ký ức kinh hoàng về quá khứ. Ông Hoon Keong Goh, lúc đó mới 27 tuổi, là một trong những ca bệnh đầu tiên tại làng Sungai Nipah. Ông bị sốt cao rồi gục ngã, sau đó được điều trị tích cực, song những di chứng về thần kinh, đặc biệt là chứng động kinh, đã theo ông suốt nhiều năm.

Hiện nay, ông Goh sống chung với những hạn chế về sức khỏe, đổi thay trong cuộc sống. Ông chia sẻ rằng bệnh động kinh đã thay đổi toàn bộ cuộc đời mình, khiến ông khó làm việc bình thường. Dù vậy, ông vẫn mong đợi một ngày có vắc xin phòng bệnh để bảo vệ con cháu mình.

Vết thương tâm lý của Goh, cùng những nỗi sợ hãi trong các ca nhiễm bỏ lại trong ký ức của người dân Sungai Nipah, là lời nhắc nhở về sự mong manh của con người trước các dịch bệnh mới nổi. Với những tiến bộ trong nghiên cứu, các nhà khoa học hy vọng một ngày không xa, thế giới sẽ có được giải pháp hữu hiệu để phòng chống loại virus nguy hiểm này, nhằm tránh lặp lại những bi kịch trong quá khứ.

Nguồn và ảnh: The Telegraph