ẤM NỒNG HƯƠNG BÁNH IN NGÀY TẾT

Ở làng quê nhỏ phía sau nhà ông Võ Quang Đạt, hình ảnh căn bếp nhỏ quanh năm cặm cụi làm bánh in vẫn in đậm trong ký ức của người dân Thu Xà. Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, không khí trong nhà ông càng thêm rộn rã, đỏ lửa từ sáng sớm để chuẩn bị cho mùa lễ hội sắp tới.

Dù ngôi nhà đã qua nhiều lần sửa chữa, nhưng không gian nghề truyền thống vẫn được ông giữ gìn nguyên vẹn như một cách gìn giữ ký ức về nghề làm bánh in đã gắn bó hơn 35 năm. Tiếng chày, tiếng khuôn va vào nhau đều đặn, gợi nhớ về những thời khắc đã cũ, thân thuộc.

Ông Đạt chia sẻ: nghề làm bánh in có từ thời ông cha, và ông đã duy trì thành hành trình hơn ba thập kỷ. Mỗi dịp Tết đến, nhà ông sắm đủ bánh để dâng cúng lên bàn thờ tổ tiên — hình ảnh những chiếc bánh cổ truyền mang vẻ đẹp truyền thống, vừa đơn giản vừa thiêng liêng. Theo ông, lượng bánh làm ngày thường chỉ đủ để phục vụ cúng kiếng trong các dịp rằm, mùng một, nhưng mỗi dịp Tết, số bánh tăng gấp mười, mười lăm lần để kịp đáp ứng nhu cầu thị trường địa phương và cả những chuyến đi xa.

Bà Đặng Thị Nga, vợ ông Đạt, cho biết làm bánh in đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Nguyên liệu gồm bột nếp, đường, một chút vani, tỷ lệ phải chính xác 1:1 để bánh có màu trắng đẹp mắt, đạt tiêu chuẩn chất lượng. “Chủ yếu làm thủ công vì bột nếp rất dẻo, khó dùng máy móc,” bà nói. Họ dùng tay để trộn, đúc bánh, bởi các công đoạn đều cần sự khéo léo, cảm nhận bằng mắt và tay nghề thủ công truyền thống.

Trong những ngày xuân, hương vị bánh in Thu Xà vẫn giữ nguyên, trở thành biểu tượng của sự sum vầy, của nét đẹp truyền thống. Những chiếc bánh tròn, đẹp mắt, thể hiện bàn tay và tinh thần của người làm nghề, góp phần làm phong phú thêm nét đẹp văn hóa của làng quê.

Không chỉ nổi bật với nghề làm bánh, Thu Xà còn nổi danh với nghề dệt chiếu cói — một ngành nghề truyền thống hình thành từ thời thương cảng phồn thịnh của vùng. Từ hơn 100 năm trước, làng đã có hàng trăm khung dệt, các gia đình gắn bó suốt đời với nghề, giúp họ dựng nhà, nuôi con và giữ gìn nét đẹp quê hương.

Bà Trần Thị Lợi, 64 tuổi, chia sẻ: “Nghề dệt chiếu từ đời ông cố, đến tôi vẫn gắn bó. Mặc dù nay có máy móc giúp tăng năng suất, nhưng quy trình truyền thống vẫn giữ nguyên nhiều công đoạn.” Hiện tại, xưởng của bà có 7 máy dệt, tạo ra khoảng 70 chiếc chiếu mỗi ngày, song nghề dệt luôn phụ thuộc vào thời tiết – hoạt động chủ yếu mùa nắng, mùa mưa phải tạm ngưng.

Nguyên liệu chính là lác – loại cói được mua từ các tỉnh miền Tây hoặc Gia Lai, sau đó cắt, phơi và nhuộm màu. Bà Lợi nhấn mạnh: “Nhuộm lác là bước quan trọng, đòi hỏi người thợ phải có kinh nghiệm để màu thuốc đều và bền lâu.” Công đoạn dệt thủ công vẫn giữ vai trò quyết định về chất lượng, từng chiếc chiếu hoa, trơn, khổ rộng hay hẹp đều phản ánh con mắt tinh tường và bàn tay điêu luyện của thợ.

Bà Phạm Thị Luyện, có hơn 50 năm kinh nghiệm trong nghề, kể: “Dệt chiếu là nghề của gia đình, tôi bắt đầu từ khi còn thiếu nữ. Dù tranh thủ kỹ thuật hiện đại, tôi vẫn yêu thích việc dệt thủ công hơn vì nó đậm đà tính truyền thống.” Trong khi đó, gia đình bà Lê Thị Cơ, 62 tuổi, đã qua ba thế hệ làm nghề chiếu, dẫn chứng rằng độ khó ngày càng tăng cao do chi phí nguyên liệu cao trong khi giá bán thấp—mỗi chiếc chỉ lời vài nghìn đồng sau khi trừ chi phí.

Dù mức thu nhập không cao, nhưng nhiều người dân vẫn kiên trì giữ nghề vì lòng yêu nghề, mong muốn gìn giữ nét đẹp cổ truyền của quê hương. Những hạt bánh in thơm lừng, những khung dệt tiếng máy chạy đều đặn không chỉ là nguồn sống mà còn là minh chứng rõ nét cho bản sắc, hồn quê vẫn còn thắm đượm nơi phố cổ Thu Xà.

Ngày ngày, những bàn tay chăm chỉ của các thợ dệt, những chiếc bánh rộm ràng ràng của người dân nơi đây góp phần tạo nên một bức tranh đa dạng và bền vững của lớp văn hóa truyền thống. Dù thời gian có trôi qua, các giá trị ấy vẫn còn ngân vang, khắc sâu trong ký ức và trong những nét đẹp đặc trưng của làng quê.