VŨ KHÚC CHIM OANH GIỮA MƯA SỚM TRÊN THỦ ĐÔ

Trong ánh bình minh còn e ẩn sau chân trời, tiếng hót vọng vang xuyên sáng từ gốc hồng trong vườn nhỏ của Hà Nội khiến cả thành phố như thức tỉnh. Chàng oanh cổ đỏ khẽ chui ra khỏi tổ, nhảy lên cành hồng, cất vang bài ca trong trẻo, rồi lan xa đến các cánh đồng rau xanh tươi. Những con oanh cổ xanh đang rượt đuổi nhau trên luống cà dài tăm tắp cũng phải tạm dừng lại để lắng nghe, thưởng thức giai điệu ngọt ngào này. Một chú oanh cổ xanh phấn khích nhảy lên một cành cà, ngoảnh cổ hót vang, tạo nên khung cảnh tự nhiên đầy sống động.

Hai loài chim này, dù không chung chạ về nơi ăn uống, nhưng đều từ vùng Siberia giá lạnh di cư về Hà Nội vào đầu thu, góp phần làm phong phú thêm bức tranh sinh thái nơi đây. Bên cạnh đó còn có nhiều loài oanh khác như oanh cổ trắng, oanh lưng xanh, oanh đuôi cụt, oanh đuôi trắng, thậm chí cả oanh Nhật Bản, mỗi loài mang một nét đặc trưng riêng biệt, rải rác khắp các gốc cây trong vườn nhãn, bên các luống rau và cả trong các công viên trung tâm của thủ đô. Đặc biệt, loài oanh Nhật Bản, với màu lông hung đỏ, từ lâu rất hiếm gặp nhưng vẫn ghé thăm Hà Nội hai lần vào năm 2022 và 2024, tạo nên những sự kiện thu hút giới yêu thích chim và nhiếp ảnh hoang dã.

MÀU SẮC VÀ PHẨM CHẤT ĐẶC BIỆT CỦA LOÀI ĐỚP RUỒI

Trong số các loài chim, đớp ruồi là một trong những nhóm xuất hiện sớm nhất và đa dạng nhất tại Hà Nội. Có đến hơn 30 loài đớp ruồi đã được ghi nhận, trong đó nổi bật là đớp ruồi đầu xám nhỏ nhắn, thường tụ tập trên cây trong vườn Bách Thảo. Chúng đậu thành đàn, ríu rít hót líu lo, chớp nhoáng tấn công những con ruồi, muỗi, phù du bé xíu trong không trung.

Trong vườn Bách Thảo, còn có đớp ruồi xanh nhạt mang thân hình bóng bẩy, đớp ruồi họng hung có phần lưng xanh đậm kết hợp bụng vàng rực, hay đớp ruồi Taiga và Siberia với hoa văn tinh tế trên lông. Không ít trong số chúng còn có màu lông xen kẽ xám, xanh, vàng, hoặc đen, tạo nên một bức tranh đa sắc của loài chim nhỏ bé này. Thỉnh thoảng xuất hiện những chú đớp ruồi đuôi phướn, với cái đuôi dài thướt tha như dải lụa, tung bay trong gió, đặc biệt từ vùng Bắc Nhật Bản. Chúng di cư dọc theo sông Hồng, dừng chân trong các vườn cây hoặc công viên khi thời tiết còn ấm áp.

Chuyến hành trình di cư của chúng không chỉ là cuộc dừng chân tạm thời mà còn là dịp để chúng phục sức lại vẻ đẹp lộng lẫy. Khi tháng 5 về, đớp ruồi đuôi phướn lại lên đường trở về quê hương, trong lần di cư này, lông chúng bóng mượt hơn, đuôi dài hơn, và có cả những biến thể trắng tinh khôi khiến giới săn ảnh say mê níu giữ khoảnh khắc. Những lần xuất hiện này đã trở thành những sự kiện đáng nhớ trong cộng đồng yêu chim, thu hút nhiều nhiếp ảnh gia khắp nơi.

HOÉT VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC

Trong vườn Bách Thảo, các loài hoét như hoét Nhật lưng xám, hoét vàng lưng lam, hoét xanh, hoét đen, và hoét đá đều góp mặt, chung thành cư ngụ trên những gốc cổ thụ. Chúng thường săn mồi trên mặt đất, kiếm sâu, giun, dế, giống như những loài chim oanh. Tháng 11, đàn cắt Amur kéo về kiếm ăn trong các ruộng ngô, rồi cuối tháng chạp, diều mào với chiếc mào nhỏ kiêu hãnh cũng xuất hiện, tạo nên sự sống động đặc trưng của mùa di cư.

Các loài chim nước như dô nách, te vàng, choi choi, rẽ giun, cà kheo, nhát hoa và te mào cũng tập trung tại các vùng ven đô, đặc biệt trong các khu vực có diện tích đồng nước, ao hồ như vùng ngoại thành phía Bắc. Những đàn chim này góp phần tạo nên bức tranh sinh thái đa dạng, phong phú của Hà Nội.

CHIM CƯ DÂN PHỐI NƠI

Ngoài các loài di cư, Hà Nội còn là nơi cư trú của nhiều loài chim bản địa quen thuộc như cò, vạc, sả, bói cá, giẻ cùi, sáo, cu gáy, vành khuyên, chào mào, kim oanh, hút mật, gà nước, gà đồng, cuốc bụng trắng và cuốc ngực nâu. Trong đó, giẻ cùi lam, hay còn gọi là phượng hoàng đất, nổi bật với vẻ đẹp kiêu hãnh, thường xuống rừng thông để kiếm ăn. Không ít du khách có thể bắt gặp những cá thể chim này tại các khu rừng ở Ba Vì, nhưng các loài quý hiếm hơn như chim sâm cầm đã gần như tuyệt tích khỏi hồ Tây, còn chỉ còn trong ký ức của giới sưu tầm.

Mùa xuân, các cánh đồng lau ven sông, nhất là vùng Đan Phượng, còn là nơi sinh sống của chim mai hoa. Chim trống có màu đỏ điểm trắng, chim mái lông vàng rơm óng ánh đỏ nhẹ, nhưng do việc khai thác quá mức và phá hủy môi trường, hiện nay số lượng của chúng ít dần.

CHƯƠNG TRÌNH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY NGUỒN TÀI NGUYÊN CHIM

Chim không chỉ là phần hồn tự nhiên của Hà Nội mà còn là nguồn tài nguyên du lịch giá trị, góp phần thúc đẩy các hoạt động xây dựng tour sinh thái, chụp ảnh và nghiên cứu môi trường. Nhiều quốc gia như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Trung Quốc và Đài Loan đều đã đầu tư xây dựng các chòi quan sát chim, tổ chức tour du lịch sinh thái để thu hút khách quốc tế.

Hà Nội, với sông, cây và mùa bốn rõ nét, còn có tiềm năng phát triển du lịch dựa trên nguồn tài nguyên chim quý hiếm. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều thách thức trong việc bảo vệ và khai thác hợp lý, khi các hành vi săn bắt, mua bán chim diễn ra chưa kiểm soát chặt chẽ, gây thiệt hại lớn cho hệ sinh thái và nguy cơ tuyệt chủng của nhiều loài. Thật đáng tiếc khi thành phố phát triển nhưng chưa thể giữ trọn vẹn vẻ đẹp tự nhiên của mình, để những bản nhạc chim oanh vang vọng mãi trong cuộc sống đô thị.