TỪ ĐÁY LỊCH SỬ HỒN THIÊNG: HÀNH TRÌNH KHÁM PHÁ NHỮNG CHIẾC CHUYỆN CHƯA TƯỞI MÙA Ở LẠNG SƠN

Chuyến hành trình bắt đầu từ TP.HCM, chúng tôi bay ra Hà Nội rồi bắt xe khách lên Lạng Sơn để truy tìm ký ức về một thời chiến tranh oai hùng. Những nhân vật, địa danh, những câu chuyện chưa từng được kể trọn vẹn bắt đầu hé lộ qua từng bước chân, từng lời kể của những người liên đới trực tiếp chứng kiến hoặc đã phản chiếu hình ảnh của cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc cách đây hơn 40 năm.

Trong quá trình khảo sát, chúng tôi nhận ra rằng những câu chuyện về thôn Còn Khoang, xã Đồng Đăng – nơi từng chứng kiến những trận chiến gay go nhất – là phần ký ức chưa đủ nhiều người biết đến. Địa danh này từng thuộc xã Hồng Phong, huyện Văn Lãng, sau nhiều lần sáp nhập, chuyển đổi hành chính, giờ đây đã trở thành một phần của xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn. Nhưng chính lịch sử nơi đây vẫn còn đó, chờ được lật mở.

Chia sẻ từ đại tá Nguyễn Công Thuận, hiện nghỉ hưu tại Nghệ An, vẫn còn nguyên vẹn trong ký ức về tháng 2.1979. Ông là chỉ huy đại đội 2 thuộc Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 12 Công an nhân dân vũ trang, từng trực tiếp chiến đấu chống quân xâm lược Trung Quốc tại Đồng Đăng. Ông thuật lại: “Sáng 17.2.1979, địch bất ngờ tấn công sang ta, trung đội dân quân của xã Hồng Phong đã mưu trí đưa hơn 400 người dân vào trú ẩn trong hang đá, dũng cảm chiến đấu bảo vệ dân, giữ cho họ an toàn suốt gần một tuần liền dù bị vây kín.”

Từ những ký ức đó, chúng tôi tìm đến hang Khuổi Lù – nơi được người dân gọi là hang Sập – nằm sâu trong núi Ken Sóc, cách trung tâm xã Hồng Phong khoảng 100m về phía bắc. Hang có 3 cửa, trong đó 2 cửa thông nhau, rộng đủ chứa 400-500 người, còn có một con suối chảy trong hang, như một nơi trú ẩn linh thiêng của những người dân nghèo khổ thép lòng trong chiến tranh.

Hình ảnh bà Âu Thị Pén, 73 tuổi, người sống sót trong hang, khiến chúng tôi không khỏi xúc động. Bà kể: “Hồi ấy, không có bộ đội và dân quân, thì cả làng chúng tôi và dân Đồng Đăng đều bị sát hại hết khi địch kéo vào. Rạng sáng 17.2.1979, đạn pháo của Trung Quốc bắt đầu nổ, dân làng chúng tôi cuống quíu, vội vã chạy trốn hoặc tìm nơi ẩn náo. Mấy gia đình mang theo trâu, lợn, gà, dẫn nhau chạy vào hang Khuổi Lù.” Bà còn kể về lần sinh con trong hang, đứa trẻ sau này được đặt tên là Âu Thị Ba.

Lần sinh nở diễn ra chỉ một đêm sau khi chiến tranh nổ ra, trong hoàn cảnh căng thẳng và khắc nghiệt. Chị Ba kể lại: “Tôi sinh ra trong hang, người đỡ đẻ là chị Trần Thị Liên, có sự giúp đỡ của nữ dân quân Trần Thị Thanh. Khi ấy, tôi không nghĩ mình sẽ sống để kể lại, nhưng rồi lại vượt qua tất cả để trở thành người phụ nữ bình thường, mang trong mình ký ức của một thời chiến tranh khốc liệt.”

Trong cuộc chiến, những hình ảnh khốc liệt hiện rõ qua di tích pháo đài Đồng Đăng bị địch dùng thuốc nổ san phẳng, cùng hàng loạt các cuộc tấn công ác liệt của quân xâm lược. Cư dân địa phương hồi tưởng về những ngày khắc nghiệt nhất, khi mà câu chuyện sinh tồn của họ gắn liền với những chiến công của các chiến sĩ và đồng bào ngày đêm giữ gìn từng tấc đất thiêng liêng của tổ quốc.

Một nhân chứng khác, bà Hoàng Thị Tích, 76 tuổi, đã từng chứng kiến cảnh dân làng cử hành lễ tưởng niệm các liệt sĩ tham gia chống chiến tranh xâm lược. Trong ký ức bà, ngày ấy, mọi người đều biết rõ rằng phía sau những trận chiến khốc liệt là hình ảnh của những người thân yêu hy sinh quên mình để giữ gìn đất nước.

Chúng tôi đã tiếp cận các cựu chiến binh từng chiến đấu tại chiến trường Lạng Sơn. Họ đã trở về, mang theo những ký ức khắc khoải, dù niềm tự hào luôn trào dâng trong tim. Những người lính năm xưa, qua cơ duyên của sự đời, vẫn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu quốc tế, như các chuyên gia Liên Xô đã từng đổ xô đến Việt Nam vào năm 1985 để tìm hiểu về chiến công đặc biệt này, và sau đó đề nghị đưa những trẻ em may mắn thoát nạn đi nước ngoài học tập.

Những ký ức còn đó, đặc biệt là câu chuyện về cô bé Âu Thị Ba, sinh ra trong hang, giờ trở thành biểu tượng cho tinh thần chiến đấu và sự bền bỉ của người dân nơi đây. Chị đã từ chối lời mời đi học ở Liên Xô, vì “sinh ra trong cơn chiến tranh, sinh ra trong nơi nguy nan, tôi chỉ muốn gắn bó mãi với quê hương yên bình này”. Giọng nói của người phụ nữ già quay về những ngày tháng đau thương nhưng vô cùng tự hào.

Tiểu sử của từng nhân vật, những biến cố địa lý của từng thời kỳ, tất cả đều góp phần làm rõ chiến tranh biên giới phía Bắc như một huyền thoại sống, chưa từng ngơi nghỉ trong lòng người dân Lạng Sơn. Những ký ức đó không chỉ là dấu tích của quá khứ mà còn là bài học để thế hệ hôm nay giữ gìn và xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, bền vững.