CÀ MAU VẪN BƯỚC CHÂN VÀO HƠN MỘT GIAI ĐOẠN CÂN BẰNG GIỮA BẢO TỒN VÀ MẠNG SỐNG NGƯDÂN

Cà Mau đang chọn hướng tiếp cận bảo tồn biển theo cách ít ồn ào nhưng hiệu quả, bằng việc trao quyền cho ngư dân trở thành những người giữ biển thực thụ. Đây không chỉ đơn thuần là chiến lược bảo vệ môi trường, mà còn là bài toán sinh kế, ý thức cộng đồng và áp lực mưu sinh ven bờ đan xen trong một vùng biển rộng hơn 27.000 ha, nơi có khu bảo tồn đa dạng sinh học mới bắt đầu hồi sinh.

XÂY DỰNG CÁC KHU BẢO TỒN VÙNG BIỂN KÉP BÊN CÁC ĐẢO

Sau khi thành lập khu bảo tồn biển cấp tỉnh, bao trùm các vùng biển xung quanh Hòn Khoai, Hòn Chuối và Hòn Đá Bạc, Cà Mau đã đầu tư các giải pháp kỹ thuật để thúc đẩy phục hồi hệ sinh thái. Đáng chú ý, dự án thả khoảng 900 rạn nhân tạo hình lập phương bằng bê tông cốt thép ở vùng biển Tây đã mang lại những thay đổi rõ rệt, nổi bật nhất là sự gia tăng các loài thủy sản trên các rạn san hô tự nhiên và nhân tạo quanh đảo Hòn Chuối.

Ông Huỳnh Văn Kiệt, ngư dân xã Đá Bạc, cho biết ông đã nhìn thấy kết quả rõ qua mắt thường. “Từ khi rạn nhân tạo được thả, cá, tôm và nhiều loại thủy sản khác trở lại sinh sản đông đảo hơn. Tuy nhiên, niềm vui này cũng đi kèm với nỗi lo nếu không có sinh kế thay thế, ngư dân vẫn sẽ quay trở lại thói quen cũ.” Ông Kiệt đề xuất cần khuyến khích các hình thức hợp tác xã nuôi trồng thủy sản, tạo việc làm cho ngư dân để hạn chế đánh bắt trái phép, giảm áp lực lên vùng bảo tồn.

HỖ TRỢ VÀ ĐIỀU CHỈNH TỪ CỘNG ĐỒNG VÀ CHÍNH QUYỀN

Các rạn bê tông cao khoảng 1 mét không chỉ là nơi trú ngụ của sinh vật biển mà còn làm hàng rào mềm ngăn chặn hoạt động khai thác trái phép. Trong khi đó, tại xã Đá Bạc, một tổ đồng quản lý gồm 15 ngư dân đã được thành lập để tự quản lý và bảo vệ khu vực thả rạn. Chính quyền giao quyền quản lý cho cộng đồng, một bước tiến lớn trong cách làm bảo tồn dựa trên sự tham gia trực tiếp của ngư dân.

Sau khi rạn được thả, các điểm khảo sát ghi nhận hơn 78 loài sinh vật chưa từng xuất hiện trước đó. Ông Lê Chiến Lũy, Trưởng phòng Kinh tế xã, cho biết công tác tuyên truyền thường xuyên giúp ngư dân hiểu rõ vị trí khu bảo tồn, nâng cao ý thức và tự giác tuân thủ các quy định về môi trường. Đồng thời, hoạt động của tổ đồng quản lý đã giúp phục hồi đa dạng sinh học, tăng sản lượng cá và hướng tới một sinh kế bền vững hơn, đồng thời góp phần chống khai thác hủy diệt, vi phạm quy định về khai thác thủy sản bất hợp pháp.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Quốc Trọng, thành viên tổ đồng quản lý, thừa nhận còn tồn tại những hạn chế, do áp lực kinh tế khiến một số người vẫn còn hoạt động khai thác trái phép. Chính vì thế, việc tăng cường tuần tra, kiểm soát là cần thiết. Các chuyến tuần tra liên ngành, tiếp cận hàng nghìn tàu cá cùng ngư dân, cùng tuyên truyền ranh giới khu bảo tồn giúp nâng cao nhận thức và ý thức giữ gìn nguồn lợi thủy sản của cộng đồng.

TẦM NHÌN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ CHIẾN LƯỢC SỨC MẠNH Kết hợp giữa các giải pháp kỹ thuật, ý thức cộng đồng và công tác kiểm tra, giám sát, Cà Mau hướng tới mục tiêu phát triển bền vững nghề khai thác và nuôi trồng hải sản. Kế hoạch dài hạn từ 2023 đến 2025 cùng với quy hoạch bảo vệ và khai thác hành lang thủy sản đến 2030, tầm nhìn đến 2050, sẽ tiếp tục nâng cao ý thức cộng đồng, mở rộng liên kết để bảo vệ hệ sinh thái, đồng thời đảm bảo đời sống cho ngư dân trên vùng biển bảo tồn.

Năm 2024, tỉnh Cà Mau tiếp tục duy trì hoạt động thả giống thủy sản hàng năm, mở rộng các vùng nuôi trồng và tăng cường các biện pháp quản lý đội tàu, kiểm soát khai thác trái phép. Chủ trương này nhấn mạnh sự phối hợp đa lớp – từ kỹ thuật, cộng đồng đến thực thi pháp luật – nhằm giữ gìn nguồn lợi biển một cách bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Năm 2024, Chủ tịch UBND tỉnh đã ký quyết định thành lập khu bảo tồn biển mới quanh các đảo Hòn Khoai, Hòn Chuối và Hòn Đá Bạc, tổng diện tích 27.000 ha, gồm các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và khu hành chính, góp phần giữ gìn nguồn gen và đa dạng sinh học của vùng biển này.