TỪ TIẾNG THỞ DỐC ĐẾN ĐỊA DANH GÂY NGHI VẤN

Cái tên nghe lạ tai, thậm chí có phần hài hước, lại đang thu hút hàng hàng lượt du khách đổ về một vùng đất nằm cách Chùa Bái Đính gần 2km. Nhưng đằng sau âm thanh nghịch lý ấy là một thung lũng cổ xưa, nơi gắn bó với những bước ngoặt lịch sử của dân tộc Việt Nam hơn một thiên niên kỷ trước.

Thung Ui không phải là một hiện tượng mới mẻ. Với người dân địa phương, đó là một thung lũng quen thuộc, nơi người xưa săn bắt, hái lượm, lấy củi, trồng lúa, trồng ngô khoai qua bao thế hệ. Vùng đất trù phú này được bao bọc chặt bởi núi đá vôi, hình thành như lòng chảo khổng lồ, trong lòng là hồ nước trong xanh, rừng rậm rạp, chim thú tụ hội đông đúc.

Theo lời kể của hướng dẫn viên tại khu du lịch, để vào được thung lũng, người xưa phải vượt qua những dãy núi dốc đứng. Khi leo đến đỉnh, ai cũng thốt lên “ui mệt quá” hay “úi giời ơi”. Dần dần, những tiếng thở ấy trở thành tên gọi Thung Ui – một địa danh ra đời tự nhiên, mộc mạc, phản chiếu nhịp thở của con người giữa núi rừng bao la.

Nơi diễn ra lễ đàn kính thiên của vua Đinh Để vinh danh đất trời

Các nhà nghiên cứu đều khẳng định, đây chính là nơi hơn 1.000 năm trước, Đinh Bộ Lĩnh đã chọn làm nơi lập đàn kính thiên. Sau lễ tế trời đất, ông xuất quân dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn.

Năm 968, tại chính vùng đất lúc bấy giờ thuộc kinh đô Hoa Lư, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, xưng là Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, lấy niên hiệu Thái Bình cùng những bước đi đầu tiên xây dựng nhà nước phong kiến trung ương tập quyền trong lịch sử Việt Nam.

Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình, ông Trương Đình Tưởng, chia sẻ: “Đàn kính thiên tại Tràng An, nay chính là Thung Ui, chính là nơi vua Đinh tế cáo trời đất, công bố với thiên hạ về một quốc gia độc lập, thống nhất.”

Giữa thung lũng Mộc Hoàn rộng khoảng 270ha, đàn tế đã được phục dựng theo kiến trúc “Tam Tài”: Nhân môn – Địa môn – Thiên môn, gồm ba lớp đại môn, mỗi lớp ba cửa chính tả, hữu, thể hiện không gian lễ nghi cung đình cổ xưa.

Ở trung tâm thung lũng là hồ Mục Long, hay còn gọi Mắt Rồng, mặt nước trong xanh quanh năm, được xem như nơi tụ khí, hội tụ linh khí Trời phù trợ cho vùng đất này.

Trong số các di tích cổ, ba ngôi nhà sàn của người Mường cũng đã được dựng lên như một biểu tượng của nguồn cội, làm nổi bật sự gắn kết của vùng đất này với quá khứ. Theo các ghi chép, vua Đinh có gốc gác người Mường từ sách Kim Lư, xưa nay vẫn là một phần của lòng tự hào lịch sử.

Dấu vết tiền sử vẫn còn rõ nét

Trong suốt hơn hai thập kỷ các hoạt động nghiên cứu và khai quật khảo cổ tại Tràng An, các nhà khoa học đã phát hiện di cốt người tiền sử có niên đại từ 13.000 đến 50.000 năm ngay khu vực đàn kính thiên. Phát hiện này mở ra một lớp nghĩa mới về vùng đất này – nơi con người sinh tồn từ thời kỳ đồ đá cổ, qua bao biến cố của lịch sử.

Từ những cư dân tiền sử sinh sống trong rừng núi đá vôi, đến vị hoàng đế khai quốc Đại Cồ Việt, rồi ngày nay là điểm đến của hàng nghìn du khách, tất cả đều thể hiện một dòng chảy liên tục, như những trầm tích địa chất của chính Tràng An. Lịch sử nơi đây không bị gián đoạn, mà đã chồng chất, hòa quyện tạo thành một dòng chảy văn hóa, truyền thống.

Sự đổi thay của Thung Ui góp phần làm rõ nhu cầu của du khách ngày nay: không chỉ đơn thuần đến để ngắm cảnh, mà còn muốn khám phá câu chuyện đằng sau tên gọi kỳ lạ này. Một nơi vừa mang giá trị cổ tích, vừa sâu lắng với những ký ức lịch sử, đang trở thành điểm nhấn trong hành trình du lịch Ninh Bình.

Thung Ui hôm nay không còn chỉ là “tiếng thở mệt” của con người vượt núi, mà đã trở thành nơi hội tụ của thời tiền sử, lịch sử và hiện tại. Một thung lũng tưởng chừng như yên bình, nay bỗng sôi động, trở thành tâm điểm khám phá của những ai đam mê văn hóa, lịch sử và thiên nhiên.

Giữa bao la non nước, tiếng “úi giời ơi” ngày xưa giờ đã biến thành lời cảm thán ngỡ ngàng trước vẻ đẹp và chiều sâu của một vùng đất ngàn năm.