TAND TỐI CAO RA ÁN LỆ VỀ XÁC ĐỊNH TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG TRƯỚC KHI ĐĂNG KÝ KẾT HÔN

Vừa qua, Tòa án Nhân dân Tối cao đã công bố 10 án lệ mới, trong đó gây chú ý đặc biệt về cách xác định tài sản chung của vợ chồng trước thời điểm đăng ký kết hôn. Đáng chú ý, án lệ số 82/2025 mở ra hướng tiếp cận mới trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu tài sản có nguồn gốc từ các hợp đồng chuyển nhượng, đặc biệt khi trong quá trình tố tụng, các tranh cãi liên quan đến quyền sở hữu của các bên thứ ba như anh chị của vợ hoặc chồng cũng được làm rõ.

Trong một vụ án điển hình tại tỉnh Bình Thuận từ năm 2017, ông Evil, một công dân nước ngoài, và bà Chung, người Việt Nam, đã bước vào cuộc hôn nhân. Sau đó, ông Evil yêu cầu ly hôn và đòi chia tài sản gồm gần 1.900 m2 đất và một ngôi nhà cấp 4 trị giá hơn 3,1 tỷ đồng, dựa trên căn cứ rằng số tài sản này do ông bỏ tiền mua và xây dựng trong thời kỳ hôn nhân. Trong đơn kháng cáo, bà Chung và các người thân của bà khẳng định các tài sản này là của riêng bà hoặc của gia đình, được mua và xây dựng bằng nguồn tiền riêng của họ, không liên quan gì đến ông Evil.

TAND tỉnh Bình Thuận ban đầu chấp thuận yêu cầu chia đôi tài sản, đồng thời xác định quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà đất cho bà Chung với nghĩa vụ thanh toán phần giá trị còn lại cho ông Evil. Tuy nhiên, sau khi xem xét lại hồ sơ, Tòa án Cấp cao tại TP.HCM cho rằng phần lớn các thửa đất đều được ký kết mua bán trước khi đăng ký kết hôn hoặc sau khi đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên bà Chung. Điều này dẫn tới việc các tài sản này cần được xác định là tài sản riêng của bà Chung, làm giảm tổng giá trị tài sản chung còn lại chỉ còn khoảng 1,8 tỷ đồng, đồng thời tỉ lệ chia của các bên cũng bị điều chỉnh lại cho phù hợp.

Dù vậy, vụ án chưa khép lại bởi ông Evil không đồng ý với phán quyết mới này và kháng nghị giám đốc thẩm. Sau quá trình xem xét, Hội đồng thẩm phán TAND tối cao nhận thấy cả hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm đều thiếu sót trong việc xác định nguồn gốc, tính hợp pháp của các giấy tờ sở hữu và các thửa đất không rõ ràng về quyền sở hữu so với các bên thứ ba liên quan. Hội đồng đã quyết định hủy bỏ toàn bộ các bản án trước để yêu cầu tòa sơ thẩm xét xử lại một cách khách quan hơn.

ÁN LỆ MÀ TAND TỐI CAO CÔNG BỐ ĐƯỢC DỰA TRÊN NGUYÊN TẮC GHI NHẬN TRỊ GIÁ TRONG TRƯỜNG Hợp đồng chuyển nhượng đất có cả vợ hoặc chồng và được xác nhận qua các giấy tờ hợp lệ sẽ tạo thành tài sản chung của hai người. Trong những vụ như vậy, tòa án sẽ căn cứ vào các chứng cứ, giấy tờ hợp pháp để xác định quyền sở hữu, dù bên chuyển nhượng có thể là người nước ngoài hoặc một bên thứ ba. Chính vì vậy, việc xác định đúng nguồn gốc và tính hợp pháp của các giấy tờ liên quan là yếu tố quyết định trong việc phân chia tài sản của vợ chồng trước khi đăng ký kết hôn.

Vụ án này chứng minh rõ rằng, trong các tranh chấp liên quan đến tài sản chung của vợ chồng, việc xem xét cẩn trọng về nguồn gốc tài sản và các chứng cứ pháp lý là vô cùng quan trọng. Quyết định của Tòa án Tối cao nhấn mạnh rằng, các tài sản do người chồng hoặc vợ mua, xây dựng trong thời kỳ hôn nhân đều có thể bị xác định là tài sản chung nếu có căn cứ chứng minh phù hợp với quy định của pháp luật.