TAND TỐI CAO ĐƯA RA ÁN LỆ VỀ XÁC ĐỊNH TÀI SẢN CHUNG TRƯỚC KHI KẾT HÔN

Trong bối cảnh các vụ tranh chấp về tài sản sau ly hôn ngày càng phức tạp, Tòa án nhân dân tối cao mới đây đã công bố một án lệ quan trọng liên quan đến xác định tài sản chung của vợ chồng trước khi đăng ký kết hôn. Đây là một trong số 10 án lệ mới được TAND tối cao công bố nhằm nâng cao nhận thức và hướng dẫn xét xử các vụ tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu tài sản trong các mối quan hệ hôn nhân, đặc biệt là các tình huống có yếu tố người nước ngoài tham gia.

NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH CỦA ÁN LỆ

Trong vụ án điển hình, ông Evil (quốc tịch nước ngoài) và bà Chung (quốc tịch Việt Nam) đăng ký kết hôn tại Việt Nam năm 2013, đến năm 2016 thì ông Evil nộp đơn ly hôn. Trong quá trình giải quyết, tranh chấp nảy sinh quanh việc ai là chủ sở hữu các thửa đất và căn nhà liên quan, cũng như nguồn gốc tài sản này.

Ông Evil cho rằng, ông đã đưa tiền mua các thửa đất gần 1.900 m2 và xây dựng nhà, tin tưởng rằng tài sản thuộc sở hữu chung của hai vợ chồng. Tuy nhiên, bà Chung khẳng định đây là tài sản riêng của mình, do anh chị của bà góp tiền và đứng tên trong hợp đồng mua bán, cùng các giấy tờ khác.

Tòa sơ thẩm của tỉnh Bình Thuận đã chấp nhận yêu cầu ly hôn và chia tài sản, xác định gần 1.900 m2 đất và căn nhà có giá trị hơn 3,1 tỉ đồng, trong đó bà Chung được quyền sử dụng nhà, còn ông Evil nhận phần giá trị tiền tương ứng. Tuy nhiên, sau đó, cấp phúc thẩm tại TP.HCM đã xét xử lại, giảm giá trị tài sản chung, đồng thời xác định phần đất được mua trước khi kết hôn là tài sản riêng của bà Chung. Các bên kháng cáo, kiện tụng kéo dài nhiều năm.

Năm 2021, TAND tối cao đã ra quyết định kháng nghị giám đốc thẩm, yêu cầu hủy hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm, đồng thời chuyển hồ sơ xét xử lại. Hội đồng thẩm phán nhận thấy cả hai phiên tòa đều có thiếu sót nghiêm trọng trong xác định nguồn gốc và tính pháp lý của tài sản.

NHIỀU ĐIỀU CẦN LƯU Ý
Hội đồng thẩm phán của TAND tối cao nhấn mạnh rằng, các thửa đất nằm trong phạm vi tranh chấp đều được hình thành trong thời kỳ hôn nhân hoặc sau khi vợ chồng đã đăng ký kết hôn, đồng thời có xác nhận từ các bên giao tiền. Các giấy tờ chứng minh nguồn gốc tài sản không đủ căn cứ để xác định đó là tài sản riêng của người vợ, đặc biệt là các thửa đất được bán cho vợ chồng chung chứ không riêng cho cá nhân bà Chung hay anh trai, chị gái bà.

Hơn nữa, tại thời điểm mua bán, pháp luật Việt Nam không cho phép người nước ngoài đứng tên sở hữu đất đai, nên tên người đứng trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phù hợp với quy định pháp luật và lời khai của các bên. Các chứng cứ xác nhận ông Evil và bà Chung cùng quản lý và trả tiền xây dựng nhà, không có căn cứ để ghi nhận tài sản là của cá nhân người vợ hoặc của người thân bà.

Kết luận của Hội đồng thẩm phán là toàn bộ diện tích đất và căn nhà đều là tài sản chung của vợ chồng, và việc chia theo tỷ lệ 70-30 hoặc 50-50 của các cấp trước kia là chưa phù hợp pháp luật, gây ảnh hưởng quyền lợi hợp pháp của các bên.

QUYẾT ĐỊNH MỚI NHẤT
Với những căn cứ này, Hội đồng thẩm phán TAND tối cao đã quyết định hủy toàn bộ các bản án để yêu cầu TAND cấp sơ thẩm xét xử lại theo đúng quy định pháp luật về xác định và chia tài sản chung của vợ chồng.

TỪ VỤ ÁN ĐIỂN HÌNH ĐẾN ÁN LỆ

Tòa án cũng chỉ ra, trong các vụ việc có bên là người nước ngoài, đã có tờ khai đăng ký kết hôn và tổ chức đám cưới, khi một bên chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho vợ chồng và đã có giấy chứng nhận quyền sở hữu trước khi đăng ký kết hôn, thì tài sản đó vẫn được xác định là tài sản chung của vợ chồng theo quy định pháp luật. Điều này nhằm định hướng rõ ràng cho các vụ án tương tự, tránh những tranh cãi kéo dài, gây bất công cho các bên liên quan và thúc đẩy sự rõ ràng trong hệ thống pháp luật đất đai, hôn nhân gia đình.