TẠI SAO BỘ GD-ĐT KHÔNG CÔNG BỐ ĐỀ MINH HỌA CHO KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT 2026?

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn trong hệ thống thi cử của học sinh lớp 12 khi kỳ thi tốt nghiệp THPT chuyển sang áp dụng hoàn toàn Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Không chỉ đổi mới về nội dung, mà còn thay đổi triết lý đánh giá, hướng từ việc kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực người học. Cấu trúc đề thi cũng được điều chỉnh để tăng cường vận dụng, đa dạng hóa dạng câu hỏi trắc nghiệm như đúng-sai, trả lời ngắn; môn ngữ văn kết hợp đọc hiểu và giảm lệ thuộc vào văn mẫu, tất cả nhằm hướng tới việc phát triển tư duy phản biện và khả năng xử lý các tình huống thực tiễn của học sinh.

Trong bối cảnh đó, đề minh họa đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố hai lần trong năm 2025 như một bản đồ chuyển tiếp, giúp giáo viên và học sinh làm quen với kỳ thi mới. Tuy nhiên, khi cấu trúc đề thi đã tương đối ổn định, việc tiếp tục phát hành đề minh họa hàng năm có còn phù hợp?

Năm 2026, học sinh lớp 12 sẽ thi tốt nghiệp vào các ngày 11 và 12 tháng 6. Đặc biệt, Bộ GD-ĐT đã quyết định không công bố đề minh họa cho kỳ thi này, gây lo lắng không nhỏ cho nhiều học sinh. Phần lớn các em băn khoăn về việc không có mẫu tham khảo để ôn tập, dự đoán phần nào đề thi sẽ ra, dễ dẫn đến tâm lý lo sợ và lệ thuộc vào các khóa luyện đề bám sát đề.

Tuy nhiên, xét về mục tiêu của chương trình mới hướng đến phát triển năng lực chính là khả năng hiểu bản chất vấn đề, lập luận, phản biện và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thì việc dựa vào một “mẫu dự đoán” trở nên không còn phù hợp. Năng lực của học sinh không nằm ở việc nhận biết các câu hỏi quen thuộc hay theo dạng mẫu mà ở khả năng xử lý các tình huống mới lạ, dựa trên kiến thức nền tảng vững chắc và kỹ năng vận dụng linh hoạt.

Cục Quản lý chất lượng cho biết, cấu trúc đề thi năm 2026 vẫn giữ ổn định như năm 2025, tỷ lệ phần trăm giữa các mức độ biết, hiểu, vận dụng không đổi; môn ngữ văn thi tự luận, các môn còn lại thi trắc nghiệm với nhiều dạng câu hỏi, chú trọng yêu cầu vận dụng thực tiễn. Điều thay đổi duy nhất là không phát hành thêm đề minh họa, tức là không xuất hiện “gợi ý mới” hàng năm.

Các quốc gia như Singapore, Anh, Mỹ đều theo hướng chỉ xuất hiện đề mẫu trong giai đoạn chuyển đổi hoặc cung cấp đề thi chính thức và tiêu chuẩn chấm điểm để giảm thiểu những hiểu lầm, tạo sự minh bạch trong đánh giá năng lực của học sinh. Điểm chung là hệ thống đề mẫu chỉ cần thiết trong thời kỳ chuyển đổi, còn khi đã ổn định, yếu tố quan trọng là xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng, minh bạch và đảm bảo xã hội có thể dựa vào đó để đánh giá đúng hiệu quả của chương trình giáo dục.

Vậy rõ ràng câu hỏi không phải là “vì sao không có đề minh họa?”, mà là “chúng ta có đủ tự tin vào tiêu chuẩn đầu ra của chương trình mới hay chưa?”. Nếu giáo viên và học sinh hiểu rõ yêu cầu và tập trung rèn luyện đọc hiểu, phản biện, vận dụng trong suốt quá trình học tập, thì việc có hay không đề minh họa cũng không làm thay đổi chất lượng chuẩn bị.

Để quyết định này mang lại lợi ích thực sự, cần đảm bảo ba điều kiện: cấu trúc đề thi phải ổn định, rõ ràng; tiêu chí chấm điểm minh bạch, giúp xã hội dễ dàng hiểu và đồng thuận; đề thi chính thức cùng hướng dẫn chấm phải được công bố đầy đủ sau mỗi kỳ thi để có cơ sở rút kinh nghiệm và điều chỉnh phù hợp.

Quan trọng hơn, đây là cơ hội để thay đổi văn hóa học tập. Khi học sinh không còn tập trung chạy theo các đề dự đoán, mà tập trung vào phát triển năng lực thực chất, dần dần hình thành phẩm chất tự chủ trong học tập và phản xạ phản biện. Giáo viên dần chuyển từ việc dạy theo dạng đề sang phương pháp hướng tới mục tiêu thực chất của từng môn học. Phụ huynh cũng bắt đầu quan tâm đến năng lực thực sự của trẻ thay vì chạy theo các khóa luyện thi “bám sát đề”.

Trong kỷ nguyên AI, khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện và giải quyết các tình huống chưa từng gặp chính là yếu tố quyết định thành công của người học, còn việc nhớ kiến thức chỉ là nền tảng. Không có đề minh họa, vì vậy, chính là thời điểm để tập trung xây dựng và tin tưởng vào phẩm chất, năng lực thật sự của học sinh trong hành trình đổi mới giáo dục này.