LÒNG BÃO TĂN ÔI TẬP CHẾ ĐỘ IRAN SAU TIN VÀO TANG LÃNH TỐI CAO KHỐC LIỆT

Iran xác nhận Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã qua đời vào sáng qua (1.3 theo giờ VN), mở ra một giai đoạn bất định cho chính trị đất nước. Chính phủ Iran đã công bố 40 ngày quốc tang để tưởng nhớ vị lãnh đạo cao nhất, đồng thời tuyên bố sẽ thành lập hội đồng lãnh đạo tạm thời để điều hành quốc gia trong thời gian chuyển tiếp. Trước đó, các quan chức nước ngoài, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đã đưa ra những tuyên bố gây sốc về tình hình Iran, trong đó ông Trump khẳng định ông Khamenei đã thiệt mạng, còn Netanyahu cho biết nơi cư trú của lãnh tụ này đã bị phá hủy.

NHIỀU NHÂN CHỦ CHẾ ĐỘ IRAN GẦN NHƯ ĐẢO NGHỊCH SAU TIN TANG CHẾT

Trước mất mát chấn động, các quan chức chủ chốt của Iran gồm Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh, Tư lệnh IRGC Mohammad Pakpour, Tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Abdolrahim Mousavi và Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Ali Shamkhani đều thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Các cuộc tấn công này còn gây thiệt hại cho nhiều chỉ huy quân sự khác, khiến tình hình Iran trở nên vô cùng hỗn loạn.

Chuyển đổi quyền lực đang diễn ra khi Iran thành lập hội đồng lãnh đạo lâm thời. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Ali Larijani cho biết, một nhóm gồm Tổng thống, lãnh đạo tư pháp, cùng một luật gia từ Hội đồng Giám hộ sẽ đảm nhận trách nhiệm của lãnh tụ tối cao cho đến khi bầu được người kế nhiệm. Trong bối cảnh này, các chuyên gia đều nhận định rằng chế độ Iran vẫn giữ vững bởi lực lượng IRGC vẫn là trụ cột chính trị, dù thiệt hại về nhân sự lớn.

PHÂN TẦNG ĐÁNH GIÁ VỀ TƯƠNG LAI CHẾ ĐỘ

Chuyên gia Carl O. Schuster từ Đại học Hawaii nhận định IRGC sẽ tập trung vào việc lựa chọn người kế nhiệm để duy trì quyền lực. Trong khi đó, TS Ian Bremmer của Eurasia Group phân tích rằng việc thay đổi lãnh đạo tối cao qua các biện pháp không kích sẽ phức tạp hơn, bởi IRGC có khả năng tái lập vị thế ngay cả khi lãnh đạo cao nhất bị loại bỏ. Greg Brew, cũng của Eurasia, cho rằng ông Khamenei là một cú sốc lớn nhưng chưa chắc gây ra sự thay đổi dài hạn: “Chế độ có thể tiếp tục hoạt động ổn định trong trung hạn, nhưng qua đó, quân đội và IRGC sẽ nắm nhiều quyền hơn, dẫn đến những biến động chính trị trong tương lai gần.”

CHUYỂN ĐỘNG QUÂN SỰ VÀ ẢNH HƯỞNG TOÀN CẦU

Hôm qua, Iran đã phản ứng mạnh mẽ, tấn công các cơ sở quân sự của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, các chuyên gia đều nhận định xung đột quy mô toàn khu vực khá khó xảy ra do các nhóm thân Iran như Hamas, Houthi hay Hezbollah đang yếu thế và phần lớn các quốc gia đều đứng ngoài cuộc. Các phương tiện quốc tế dự đoán Iran có thể sẽ có những hành động mạnh tay hơn nhằm khẳng định sức mạnh, trong khi các tàu chiến ở eo biển Hormuz buộc phải hạn chế hoạt động theo chỉ thị của IRGC. Địa điểm nhạy cảm này, nơi hơn 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua, có khả năng gây tác động lớn đến giá dầu, hệ thống thương mại toàn cầu và các nền kinh tế lớn.

Eo biển Hormuz đang trở thành điểm nóng, khi nhiều tàu vận chuyển buộc phải chuyển hướng hoặc giảm hoạt động thương mại do những bất ổn gây ra. Sự gián đoạn này khiến giá thuê vận chuyển tăng cao và gây rối loạn chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến nền kinh tế nhiều quốc gia châu Á quan trọng.

QUỐC HỘI MỸ ĐANG GÂY ÁP LỰC CHIẾN TRANH VÀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC

Trong cơn chiến tranh đang leo thang, các nghị sĩ Mỹ đang tranh luận dữ dội về quyền của Tổng thống Trump trong việc phát động chiến tranh chống Iran. Một số cho rằng hành động này vi phạm luật pháp Mỹ, đặc biệt là Nghị quyết Quyền lực chiến tranh năm 1973, yêu cầu Quốc hội phê duyệt mọi hoạt động quân sự. Nghị quyết do Thượng nghị sĩ Tim Kaine đề xuất, nhằm hạn chế quyền của tổng thống và yêu cầu ông phải có sự ủy quyền rõ ràng của Quốc hội để tiến hành các cuộc tấn công.

Dù vậy, khả năng nghị quyết này có thể áp dụng thành công còn rất xa vời, bởi phe Cánh hữu tại Thượng viện vẫn đang giữ đa số nhỏ, và ít nhất một số thành viên đảng Dân chủ vẫn ủng hộ hành động của ông Trump. Trong khi đó, tại Hạ viện, dự kiến cũng sẽ có cuộc bỏ phiếu tương tự nhằm thể hiện quan điểm chứ không nhằm gây ra tác động pháp lý thật sự.

Liệu Mỹ có thể kiểm soát được bước đi của Tổng thống Trump trong chiến dịch Iran hay sẽ tiếp tục đối mặt với những tranh cãi về quyền hạn quân sự sẽ là câu hỏi lớn của thời điểm này.