CẢNH BÁO VỀ THẾ GIỚI 15 GIÂY: TRẺ EM TRONG TÂM KHẢO CỦA MÌNH

Chỉ với một đoạn video ngắn, một giọng trẻ con chào đón “Con vịt vàng đáng yêu ghê” từ điện thoại đã mở ra một thế giới mới – nơi các bé nhỏ tụ tập, mê mẩn những nội dung vô thưởng vô phạt nhưng lại ảnh hưởng lâu dài đến tư duy và cảm xúc. Program của các nền tảng như TikTok, YouTube Shorts hay Instagram Reels dễ dàng cuốn trẻ vào một chuỗi cắt ghép nhanh, âm thanh giật gân và hình ảnh đột ngột, không rõ ràng về mặt nội dung, chỉ cần bắt mắt và gây sốc trong vài giây đầu tiên.

Chị H., một phụ huynh tại Việt Nam, chia sẻ: “Thằng bé cứ mượn điện thoại của bố mẹ xem hết clip này đến clip khác. Đặt giới hạn một phút thôi, nhưng thực tế là xem cả chục video trong thời gian đó. Phải thu điện thoại mới giới hạn được con.”

Khác với những nội dung truyền thống, video ngắn trở thành một phần của thực tại trẻ nhỏ, nơi mọi thứ thay đổi rất nhanh, từ các thử thách vui nhộn, câu nói hài hước, đến các xu hướng thời thượng. Tuy nhiên, đó cũng chính là vấn đề, khi các bé dần quen với cách tiếp nhận thông tin kiểu “mảnh vụn”: không cần logic, không cần chiều sâu, chỉ cần vui, lạ hoặc hot trend để được chú ý.

Các nhà nghiên cứu cảnh báo: việc tiếp xúc liên tục với nội dung nhanh, kích thích mạnh làm suy giảm khả năng tập trung, thế giới quan bị bóp méo và khó phân biệt thật giả. Một khảo sát của Google đầu năm 2024 cho thấy trung bình mỗi trẻ nhỏ xem khoảng 17 giây một video trên YouTube Shorts, còn trên TikTok, phần lớn nội dung thu hút dưới 20 giây, biến đây thành “điểm vàng” giữ chân người xem trẻ.

Các thuật toán AI tinh vi ngày càng cá nhân hóa nội dung, luôn theo dõi thói quen, cảm xúc và tốc độ vuốt của trẻ để đề xuất video phù hợp. Điều này dẫn đến việc các em sống trong một “bong bóng nội dung”, nơi sở thích, quan điểm được hình thành và bóp méo theo chiều hướng chỉ tập trung vào cảm giác tức thời thay vì những giá trị lâu dài.

Các chuyên gia cảnh báo: sự thật và giả lẫn lộn ngày càng mong manh. Những câu chuyện, hình ảnh được dựng lên, thổi phồng hoặc chỉnh sửa kỹ lưỡng có thể khiến trẻ khó phân biệt đâu là rõ ràng, đâu là “diễn”. Trên thực tế, không ít phụ huynh cảm thấy bất lực trước cuộc chiến kiểm soát con cái khỏi cám dỗ của các đoạn clip ngắn.

Tại Trung Quốc, khảo sát cho thấy khoảng 92% phụ huynh lo lắng về tình trạng “nghiện” video ngắn của con, với 66% lo ngại nội dung phản cảm, thiếu kiểm duyệt. Mặc dù đã có các chế độ như giới hạn giờ xem, nhưng phần lớn trẻ vẫn biết cách vượt qua hoặc tháo cài đặt. Trong khi đó, tại Hàn Quốc, các chiến dịch hỗ trợ thay đổi hành vi sử dụng Internet cho thanh thiếu niên đã được triển khai, nhằm giúp các em hạn chế tiếp xúc quá nhiều với nội dung số.

Phụ huynh thường phản ứng bằng cách giấu điện thoại, tắt Wi-Fi hay cấm đoán, song thực tế cho thấy những giải pháp này phần lớn mang tính tạm thời. Nếu không hiểu rõ những gì trẻ mơ mẩn trong thế giới 15 giây này, mọi nỗ lực kiểm soát chỉ mang tính ngoại lệ.

Các chuyên gia khuyên rằng, thay vì cấm đoán, cha mẹ nên cùng con phân tích, khám phá nội dung đang xem: tại sao con thích, điều gì khiến con cười, hoặc vì sao nội dung đó phi lý. Khuyến khích trẻ trở thành người sáng tạo bằng cách tự làm video nhỏ, kể chuyện, giới thiệu sở thích, giúp các em nhận thức rõ hơn về giá trị đích thực của nội dung và phát triển tư duy phản biện.

Từ những nghiên cứu cho thấy, gần 80% trẻ vị thành niên sử dụng video ngắn để học hỏi một cách nhẹ nhàng về các kiến thức đơn giản, kỹ năng xã hội – dấu hiệu tích cực nếu cha mẹ hướng dẫn đúng hướng. Vậy, ngoài thế giới 15 giây đó còn có một cuộc sống khác, chậm hơn, sâu sắc hơn và chân thực hơn – đó chính là điều mà mỗi phụ huynh cần luôn nhắc nhở con mình để tránh trở thành “nô lệ” của những nội dung phù phiếm nhưng gây ảnh hưởng lâu dài.