PHÂN QUYỀN ĐI LIỀN NGUỒN LỰC: ĐẨY MẠNH TIẾN TRÌNH CẢI CÁCH TRONG ĐÔ THỊ SIÊU

SAU KHI SÁP NHẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH, TP.HCM ĐỐI MẶT VỚI NHIỀU ÁP LỰC PHÁI SINH VÀ KHÓ KHĂN

Sau khi bỏ cấp huyện và thực hiện điều chỉnh mô hình tổ chức hành chính, TP.HCM hiện có nhiều phường, xã có dân số vượt quá 100.000 người, thậm chí lên đến trên 200.000 dân như P. Dĩ An, P. Hiệp Bình, P. Tăng Nhơn Phú hay xã Bà Điểm. Các lãnh đạo địa phương phản ánh khối lượng công việc ngày càng lớn, khiến cán bộ, công chức phải làm việc thêm giờ, kể cả cuối tuần, để đáp ứng yêu cầu quản lý. Áp lực đặc biệt tăng lên khi nhiều cán bộ, công chức xin thôi việc để hưởng chế độ trợ cấp theo chính sách chung, còn từ tháng 6.2026, các phường, xã sẽ chính thức kết thúc sử dụng người hoạt động không chuyên trách, khiến gánh nặng công việc đổ dồn vào lực lượng còn lại.

Một lãnh đạo phường chia sẻ: cán bộ, công chức địa phương hiện phải kiêm nhiệm nhiều việc, như xử lý công việc cũ của phường và nhiệm vụ mới do quận hoặc sở ngành chuyển giao. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc duy trì cơ chế biên chế cứng, giới hạn tối đa 70 người cho mỗi phường và 50 người cho xã, vốn đã thể hiện nhiều bất cập tại các khu vực đông dân, đô thị hóa nhanh.

GÁC ĐỠ ĐỂ ĐẨY MẠNH TIẾN TRÌNH CẢI CÁCH

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh ĐH Kinh tế TP.HCM, nhận định TP.HCM hướng tới trở thành đô thị tầm cỡ khu vực và toàn cầu, nhưng thể chế hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu này. Trong gần 10 năm qua, các nghị quyết đặc thù đã giúp tháo gỡ một phần điểm nghẽn về tổ chức bộ máy và biên chế, nhất là ở cấp cơ sở. TP.HCM được phép điều chỉnh linh hoạt cơ cấu tổ chức các sở ngành, thành lập các trung tâm mới như Sở An toàn thực phẩm, Trung tâm chuyển đổi số TP.

Chuyên gia đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng trao quyền thực chất cho TP.HCM, từ đó nâng cao hiệu quả thực thi, khả năng tổ chức và động lực chính sách. Ông nhấn mạnh chuyển đổi tư duy từ “xin cơ chế” sang “thiết kế thể chế phát triển”, nhằm tạo ra môi trường linh hoạt, kiến tạo hơn thay vì chỉ hành chính quản lý.

Trong năm 2025, TP.HCM sẽ thúc đẩy phân cấp, phân quyền dựa trên nguyên tắc quyết định tại địa phương, từ đó khắc phục tình trạng chồng chéo và cơ chế “xin – cho”. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả, các chính sách này cần đi đôi với thẩm quyền về tài chính, nhân lực và các công cụ điều hành phù hợp.

NÂNG TẦM CÁC CƠ CHẾ ĐẶC THÙ: Lá cờ dẫn dắt đổi thay

Thực tiễn các nghị quyết của Quốc hội dành cho TP.HCM chứng minh nhiều cơ chế đặc thù đã phần nào giải tỏa điểm nghẽn về tổ chức bộ máy và quản lý biên chế, đặc biệt cấp cơ sở. Từ Nghị quyết 54/2017 đến Nghị quyết 98/2023, TP.HCM thí điểm điều chỉnh linh hoạt các cơ cấu tổ chức sở ngành, tạo điều kiện cho các đơn vị mới ra đời như Sở An toàn thực phẩm, Trung tâm chuyển đổi số. Những bước đi này giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, mở rộng thẩm quyền quyết định của HĐND và UBND TP. trong lĩnh vực đầu tư, tài chính, quy hoạch, góp phần tăng cường hiệu quả vận hành.

Nguồn cải cách tiền lương còn dư cũng được TP.HCM sử dụng để tăng thu nhập thêm cho cán bộ, công chức, nhằm giữ chân lực lượng có năng lực và thúc đẩy đánh giá dựa trên hiệu quả công việc hơn là số lượng biên chế. Tuy nhiên, các chuyên gia đều cảnh báo rằng những cơ chế này vẫn mang tính thí điểm, cần có khung pháp lý ổn định và lâu dài để đảm bảo vận hành bền vững.

Bên cạnh đó, TP.HCM có thể tham khảo cơ chế phân bổ biên chế theo Luật Thủ đô 2024, giúp xác định rõ số lượng công chức phù hợp dựa trên vị trí việc làm, dân số, khối lượng công việc và khả năng cân đối ngân sách. Cơ chế này tạo điều kiện để phân bổ biên chế một cách linh hoạt, phù hợp thực tế từng địa bàn.

HẠT GẠO ĐAM MÊ QUẢN TRỊ THEO KẾT QUẢ

TS Dư Phước Tân, Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, cho rằng, bên cạnh điều chỉnh số lượng biên chế, việc chuyển đổi phương pháp quản lý theo hướng quản trị theo kết quả là yêu cầu cốt lõi để nâng cao hiệu quả. Thực tiễn cho thấy, dự án khu tái định cư Vĩnh Lộc B xây dựng đúng tiến độ, đầy đủ hạ tầng, nhưng lại vắng người vào ở do thiếu các tiện ích và cơ hội việc làm. Điều này cho thấy, trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc xây dựng, mà phải đảm bảo cuộc sống, sinh kế cho người dân.

Chuyên gia nhấn mạnh rằng quản trị theo kết quả giúp chuyển hướng từ kiểm soát thủ tục sang tập trung vào giá trị cuối cùng, nâng cao trách nhiệm và đẩy mạnh đổi mới. Việc này còn thúc đẩy sự phối hợp liên ngành, tăng cường sáng tạo và hiệu quả công tác.

TS Tân đề xuất, các cơ quan cần chuyển đổi theo lộ trình, ưu tiên áp dụng mô hình này ở các dự án hoặc quy trình cụ thể, đồng thời kết hợp giữa phân công theo công việc và theo chuyên môn, hướng tới xây dựng văn hóa tổ chức đề cao hợp tác, sáng tạo. Đầu tư vào đào tạo, hệ thống hỗ trợ và thúc đẩy tinh thần học hỏi là nền tảng để thực hiện chuyển đổi này một cách bền vững.

HƯỚNG TỚI XÂY DỰNG LUẬT RIÊNG ĐÁP ỨNG TẦM NHÌN PHÁT TRIỂN

UBND TP.HCM vừa xây dựng kế hoạch tổng kết các nghị quyết của Bộ Chính trị và đề xuất xây dựng luật đặc thù cho đô thị, trong đó nhấn mạnh việc rà soát, đánh giá toàn diện các chính sách hiện hành nhằm đề xuất các giải pháp pháp lý mới. Trong đó, yêu cầu quan trọng là đảm bảo minh bạch, công khai, không để xảy ra lợi ích nhóm hay tiêu cực trong quá trình xây dựng luật.

Trong quá trình này, TP.HCM đặc biệt chú trọng vào việc không để các cơ chế lợi ích cài cắm, nhằm bảo vệ tính khách quan, công bằng và phù hợp với mục tiêu phát triển đô thị siêu tốc. Các cơ chế, chính sách đặc thù cần được thể chế hóa thành luật, để trở thành nền tảng vững chắc cho vận hành lâu dài và hiệu quả của bộ máy quản lý siêu đô thị.