BÀI BÁO RÁO LOẠN TẠI CUỘC THI KHKT QUỐC GIA: AI ĐANG CHỐNG LẠI SỰ MINH BẠCH?

Hôm qua, ngày 30.3, Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã chính thức đăng tải thông báo trên trang điện tử của mình với tiêu đề cần sớm làm rõ thông tin liên quan dự án đạt giải nhất cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật (KHKT) quốc gia năm học 2025 – 2026. Trong đó, viện khẳng định cán bộ của mình không liên quan đến dự án của nhóm học sinh Ninh Bình và đề nghị cơ quan chức năng nhanh chóng xác minh để bảo vệ danh dự nhà khoa học.

DỰ ÁN CỦA HỌC SINH ĐẠT TRÌNH ĐỘ TƯƠNG ĐƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Nguồn cơn của vụ việc bắt nguồn từ những tranh cãi xung quanh dự án của hai học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, Ninh Bình, đã đạt giải nhất cấp quốc gia trong cuộc thi KHKT năm học 2025 – 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Dự án mang tên “Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng sinh, hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống”. Sự phản đối tăng cao khi nhóm Liêm chính khoa học bắt đầu đưa ra các nghi vấn về tính liêm chính của dự án này.

Ảnh hưởng rõ rệt khi sự liên quan giữa poster của hai học sinh và các bản luận án, bài báo khoa học của PGS Hoàng Mai Hà, nghiên cứu sinh Hắc Thị Nhung, được phát hiện có nhiều điểm trùng khớp bất thường. Nhóm này lập luận rằng để hoàn thành dự án này, các em học sinh phải thực hiện hàng chục kỹ thuật phân tích phức tạp, vượt xa khả năng và kiến thức phổ thông của học sinh phổ thông, đặc biệt là ở môi trường trường trung học phổ thông.

Các chứng cứ do nhóm Liêm chính đưa ra còn cho thấy phần “Phương pháp nghiên cứu” trong poster của hai học sinh giống hệt quy trình trong luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Hắc Thị Nhung, do PGS Hoàng Mai Hà hướng dẫn. Không những thế, một số hình ảnh trong poster còn trùng khớp với các hình đã xuất hiện trong các bài báo khoa học của nhóm PGS Hà. Điều này dẫn đến nghi vấn về việc liệu có người trong nhóm PGS Hà chủ động cung cấp dữ liệu hoặc thậm chí làm thay poster cho các em học sinh.

Trước những cáo buộc trên, PGS Hoàng Mai Hà đã phản hồi trên các nhóm dư luận, khẳng định không quen biết, chưa từng gặp hay hướng dẫn các em học sinh trong đề tài này.

VIỆN HÓA HỌC XÁC NHẬN VỀ SỰ VIỆC

Cụ thể, Viện Hóa học khẳng định PGS Hoàng Mai Hà không có bất kỳ liên quan hay vai trò hướng dẫn nào đối với dự án của học sinh Ninh Bình. Vị chuyên gia chỉ biết về vụ việc khi dự án xuất hiện trên mạng và đã đề nghị các cơ quan chức năng làm rõ để bảo vệ uy tín của mình. Viện này còn kiểm tra danh sách các học sinh, sinh viên trong giai đoạn 2024 – 2025, không phát hiện trường hợp nào liên quan đến dự án đạt giải nhất quốc gia như thông tin lan truyền.

Viện Hóa học nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định rõ ràng sự thật để bảo vệ danh dự của các nhà khoa học và giữ vững niềm tin của xã hội đối với hoạt động nghiên cứu khoa học, đặc biệt trong cộng đồng học sinh nhỏ tuổi.

Dù không lý giải chính xác tại sao nội dung poster của hai học sinh giống các nghiên cứu của PGS Hà, viện nhấn mạnh rằng các kết quả chế tạo vật liệu chống cháy của PGS Hà đã được phổ biến rộng rãi từ năm 2019. Các cá nhân, tổ chức trong cộng đồng khoa học có quyền sử dụng các dữ liệu này phù hợp quy định, và việc đánh giá về giá trị của các công trình phải dựa trên quy trình khách quan, minh bạch của các hội đồng khoa học và ban tổ chức thi.

TRÁCH NHIỆM CỦA BAN GIÁM KHẢO ĐƯỢC ĐẶT RA

Ngoài dự án của hai học sinh Ninh Bình, nhóm Liêm chính còn đề cập đến các dự án đạt giải cao khác trong cuộc thi, đều có dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, dự án “Ứng dụng AI dự báo phát thải và chế tạo vật liệu hấp phụ mới nhằm hướng tới mục tiêu trung hòa carbon” của học sinh trường Ngô Quyền, Hải Phòng, chứa nội dung trùng khớp đáng kể với các nghiên cứu của Phó trưởng khoa Hóa học ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội. Tương tự, dự án về tối ưu cánh tuabin nhỏ của trường Yên Mỹ, Hưng Yên, dường như sử dụng công cụ kỹ thuật đòi hỏi trình độ kỹ sư dày dạn.

Nhóm đặt vấn đề về trách nhiệm của ban tổ chức, đặc biệt là vai trò của trưởng ban giám khảo, GS Phạm Thành Huy, với khả năng đánh giá trực tiếp dự án của hai học sinh. Đồng thời, một số độc giả còn đề nghị Bộ GD-ĐT công khai rõ ràng quy trình chấm thi, kết quả, danh sách các dự án và cơ sở căn cứ để xét giải, nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng.

BỘ GD-ĐT HỨA SẼ LÀM RÕ

Trong tối 29.3, Bộ GD-ĐT đã ra thông cáo chính thức xác nhận tiếp nhận phản ánh liên quan đến tính liêm chính của cuộc thi. Bộ nhấn mạnh công tác rà soát, hậu kiểm sau thi là nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo công bằng, minh bạch. Đồng thời, các đơn vị chức năng đã và đang tiến hành xác minh các nội dung phản ánh. Kết quả sẽ được công bố rõ ràng và xử lý nghiêm theo đúng quy định nếu phát hiện vi phạm.

Với từng vấn đề, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ được thực thi nhằm duy trì uy tín của hệ thống thi đấu khoa học, bảo vệ danh dự của nhà khoa học và tạo điều kiện thuận lợi để các học sinh tự tin phát huy sáng tạo trong môi trường học thuật trong sáng, trung thực.