HỒI SINH CHO “VÀNG ĐEN” GIẢI NGHỆ TẠI GIA LAI

Chỉ trong vòng vài năm, hình ảnh những vườn hồ tiêu xanh tốt đã nhường chỗ cho những cảnh vườn trụi lá, trơ trọi dưới ánh nắng gắt và gió Lào, phản ánh rõ nét hậu quả của một cuộc khủng hoảng nông nghiệp tồi tệ. Hàng ngàn hecta hồ tiêu trên cao nguyên Tây Nguyên đã chết hàng loạt vì dịch bệnh, cộng thêm mưa kéo dài gây ngập úng, khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh kiệt quệ, phải bán tháo tài sản, nợ nần chồng chất, thậm chí phải đi làm thuê xa để trả nợ.

Từ đỉnh cao của năm 2014-2015, giá tiêu từng vượt ngưỡng 250.000 đồng/kg, thúc đẩy việc mở rộng diện tích trồng trọt một cách ồ ạt. Tại Gia Lai, diện tích hồ tiêu đã vượt quy hoạch, lên đến hơn 12.000 ha năm 2017, phần lớn là do người dân vay vốn, chuyển đổi từ cây cà phê, trồng mới mà không chú trọng kỹ thuật hay kiểm soát giống. Tuy nhiên, sự phát triển này nhanh chóng trở thành gánh nặng khi dịch bệnh bùng phát, cộng thêm mưa lũ gây thiệt hại nặng nề, khiến giá tiêu lao dốc chỉ còn 36.000-40.000 đồng/kg vào năm 2020, gây ra một cuộc khủng hoảng thực sự cho ngành hồ tiêu địa phương.

Nhiều hộ dân rơi vào cảnh khó khăn, nợ nần chồng chất, phải giao đất cho ngân hàng, không ít người phải bỏ nghề và đi làm xa để kiếm sống. Tổng dư nợ của các hộ trồng tiêu tại Tây Nguyên ước tính lên tới 12.000 tỷ đồng, diện tích hồ tiêu tại Gia Lai chỉ còn vài nghìn ha, phần lớn cây trồng cũ đã sinh trưởng kém hoặc không còn khả năng phục hồi.

Tuy nhiên, theo thời gian, cây hồ tiêu tại Gia Lai bắt đầu có dấu hiệu hồi sinh. Những nông dân kiên trì, canh tác bài bản và không chạy theo phong trào đã chứng minh vùng đất đỏ bazan ở Chư Sê, Chư Pưh vẫn phù hợp để trồng cây “vàng đen”. Hiện nay, giá tiêu đã phục hồi mạnh mẽ, nhiều hộ nông dân bắt đầu thu hoạch với niềm phấn khởi. Ông Nguyễn Tấn Lục tại xã Ia Ko, là một trong những người đi theo hướng trồng tiêu hữu cơ với khoảng 700 trụ tiêu, cho biết vườn tiêu của ông phát triển ổn định, ít sâu bệnh. Mỗi trụ tiêu thu hoạch khoảng 3 kg, với giá từ 140.000 – 150.000 đồng/kg, gia đình ông dự kiến thu về hơn 300 triệu đồng, một mức thu nhập mà cách đây không lâu còn trong mơ.

Nhiều địa phương khác như xã Kon Gang cũng chứng kiến sự phục hồi tích cực. Theo ông Nguyễn Kim Anh, Trưởng phòng Kinh tế xã này, toàn xã có khoảng 650 ha hồ tiêu, trong đó hơn 600 ha đang trong giai đoạn khai thác, đạt năng suất trung bình 4 tấn/ha. Dù gặp phải điều kiện thời tiết bất lợi và diện tích cây già cỗi, nhờ mức giá trung bình 150.000-160.000 đồng/kg, người dân vẫn tỏ ra khá phấn khởi và tự tin bước vào mùa vụ mới.

Theo ông Hoàng Phước Bính, nguyên Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Hồ tiêu Chư Sê, tình hình giá tiêu trong nước hiện đang dao động quanh mức 150.000 – 152.000 đồng/kg, mức cao nhất từ đầu năm. Ông nhận định rằng sự giảm nguồn cung toàn cầu, do ảnh hưởng của dịch bệnh và tình trạng già cỗi của nhiều vườn tiêu, chính là nguyên nhân giúp giá duy trì ở mức cao. Dự báo năm 2025, sản lượng hồ tiêu tại Gia Lai sẽ giảm khoảng 10-15% do thời tiết và các yếu tố dịch bệnh, trong khi diện tích trồng mới chưa đủ để bù đắp. Điều này giúp giá tiêu giữ vững và tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân.

Hiện tại, tổng diện tích hồ tiêu của Gia Lai vào khoảng 8.500 ha, dự kiến đạt trên 27.000 tấn vào năm 2025. Tỉnh hướng tới mục tiêu giữ ổn định diện tích khoảng 10.000 ha đến năm 2030, tập trung vào các phương pháp canh tác hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao chất lượng sản phẩm. Qua những bài học từ quá trình phát triển nóng, các nông dân đã nhận thức rõ rằng sự bền vững và sản xuất có trách nhiệm mới là con đường dài hạn để ngành hồ tiêu khẳng định lại vị thế của mình.

Với đà tăng giá hiện nay cùng tư duy sản xuất mới, “vàng đen” tại Gia Lai đang dần lấy lại sức sống, mở ra hy vọng phục hồi ổn định cho ngành hàng trăm năm này trong tương lai gần.