CẬU KÊU GỌI CÔNG LUẬT VÀ SỰ KHÁC BIỆT GIỮA CAY MAI RỪNG VÀ CAY MAI VƯỜN

Trao đổi với PV Báo Thanh Niên ngày 9.4, ông Nguyễn Thái Hậu, Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, cho biết đơn vị đã quyết định xử phạt hành chính đối với ông Đ.V.T (36 tuổi, ở đặc khu Côn Đảo, TP.HCM) 3 triệu đồng và tịch thu 42 cây mai vàng. Việc này bắt nguồn từ quá trình kiểm tra truy xuất nguồn gốc lâm sản ngày 2.4 tại địa chỉ số 36 Tôn Đức Thắng, khu 5, đặc khu Côn Đảo.

Trong buổi kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện ông T. chăm sóc 42 cây mai vàng, khai nhận đã mua 45 cây từ đất liền mang ra đảo. Trong quá trình chăm sóc, 3 cây chết, còn lại có khối lượng 0,38 m³. Ông T. cho biết mai vàng là cây thân gỗ phân bố trong rừng tự nhiên của Côn Đảo, đồng thời cũng được người dân trồng, nhân giống để làm cảnh.

Tuy nhiên, câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Các chuyên gia pháp lý đều nhấn mạnh rằng việc xử phạt cần dựa trên căn cứ pháp lý rõ ràng. Luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư TP.HCM, phân tích: theo khoản 16 điều 2 luật Lâm nghiệp 2017 (sửa đổi năm 2025), lâm sản là các sản phẩm khai thác từ rừng như gỗ, thực vật rừng ngoài gỗ, sản phẩm từ gỗ, mây, tre, nứa đã chế biến. Điều này có nghĩa rằng để một cây mai vàng được coi là lâm sản, nó phải có nguồn gốc từ hệ sinh thái rừng.

Luật sư Hoan cho rằng, nếu mai vàng của ông T. là cây do tự trồng trong vườn nhà hoặc mua bán hợp pháp từ các nhà vườn rõ ràng nguồn gốc thì nó chỉ là cây cảnh hoặc tài sản dân sự. Trong trường hợp này, cơ quan chức năng cần chứng minh rõ nguồn gốc của các cây mai mới có căn cứ xử lý. Nếu không thể chứng minh đó là lâm sản khai thác từ rừng, thì các biện pháp chế tài sẽ không đúng pháp luật.

Một vấn đề khác chính là thủ tục chứng minh nguồn gốc. Luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, nhấn mạnh: để xác định cây mai là lâm sản hợp pháp, kiểm lâm cần thực hiện các bước nghiệp vụ như lấy mẫu giám định, thu thập chứng cứ, xác minh nguồn gốc qua các giấy tờ hợp lệ hoặc các chứng cứ về nơi mua bán, phương thức vận chuyển. Chỉ sau khi hoàn tất các bước này và có căn cứ rõ ràng, việc xử phạt mới đúng luật.

Nhiều ý kiến cho rằng, nếu không thể chứng minh nguồn gốc rừng của 42 cây mai vàng này, thì chúng phải được coi là tài sản hợp pháp của người dân. Việc tịch thu và xử phạt dựa trên giả định thiếu căn cứ rõ ràng sẽ vi phạm quyền của người dân, trái luật.

Về phía các luật sư, họ đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chứng minh rõ ràng nguồn gốc cây mai vàng trước khi áp dụng các chế tài. Các bước cần thực hiện gồm xác định chính xác cây thuộc loại thực vật nào, xác nhận thông qua các chứng cứ cụ thể, lời khai và các chuyên môn về thực vật học nếu cần.

Kết luận, các cơ quan chức năng cần thực thi đúng quy trình, có cơ sở rõ ràng mới có thể xử phạt hợp pháp và phù hợp pháp luật đối với các trường hợp liên quan đến các cây cảnh như mai vàng. Trong trường hợp này, chưa có đủ căn cứ để khẳng định các cây mai của ông T. là lâm sản trái phép từ rừng, do đó việc xử phạt có thể còn nhiều điểm chưa rõ ràng và cần xem xét lại.