XỬ LÝ VỤ CÂY MAI VÀNG Ở CÔN ĐẢO: PHÁI BẢI ĐI NGUỒN GỐC VÀ NĂNG LỰC CHỨNG MINH?

Ngày 9.4, ông Nguyễn Thái Hậu, Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, cho biết đơn vị đã quyết định xử phạt hành chính đối với ông Đ.V.T (36 tuổi, cư trú đặc khu Côn Đảo, TP.HCM) 3 triệu đồng và tịch thu 42 cây mai vàng. Động thái này xuất phát sau khi lực lượng chức năng kiểm tra ngày 2.4 tại địa chỉ số 36 Tôn Đức Thắng, khu 5, đặc khu Côn Đảo, phát hiện ông T. đang cất giữ và chăm sóc 42 cây mai vàng, tổng khối lượng 0,38 m³. Ông T. khai đã mua 45 cây từ đất liền vận chuyển ra đảo, trong đó còn sống 42 cây, có 3 cây đã chết trong quá trình chăm sóc.

Theo ông Hậu, mai vàng là loài cây thân gỗ phân bố tự nhiên trong rừng Côn Đảo, đồng thời cũng phổ biến được trồng làm cây cảnh trong cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, việc xử phạt dựa trên căn cứ nào để xác định các cây mai này có thuộc phạm trù lâm sản hay không vẫn còn nhiều tranh cãi.

LUẬT SƯ ĐẶC BIỆT NHẬN XÉT VỀ VIỆC XỬ PHẠT

Trong trao đổi với Báo Thanh Niên, luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư TP.HCM, khẳng định rằng theo luật Lâm nghiệp 2017 (được sửa đổi năm 2025), lâm sản bao gồm các sản phẩm khai thác từ rừng như gỗ, thực vật rừng ngoài gỗ, và các sản phẩm chế biến khác. Điều kiện để một thực vật trở thành lâm sản là phải có nguồn gốc từ rừng tự nhiên hoặc rừng trồng nuôi trữ trong hệ sinh thái rừng rõ ràng. Trong trường hợp cây mai vàng của ông T. là do người dân trồng trong vườn nhà, không nằm trong đất rừng, hoặc không có nguồn gốc từ hoạt động khai thác rừng thì chúng chỉ là cây cảnh, tài sản dân sự hợp pháp.

Luật sư Hoan nhấn mạnh: việc xử phạt của Hạt Kiểm lâm dựa trên việc ông T. không xuất trình bảng kê lâm sản theo quy định tại Thông tư 26 năm 2025, nhưng nếu không chứng minh được nguồn gốc từ rừng thì không thể coi số cây mai này là lâm sản trái phép. Trong thực tế, quyền chứng minh nguồn gốc thuộc về người thực hiện hành vi xử phạt. Nếu không có bằng chứng rõ ràng về nguồn gốc từ rừng, việc tịch thu và xử phạt là chưa có căn cứ pháp lý rõ ràng.

NGUỒN GỐC CỦA CÂY MAI VÀ NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN

Các luật sư đều thống nhất rằng để xác định cây mai vàng là lâm sản hợp pháp hay không, cơ quan chức năng cần thực hiện các bước xác minh kỹ lưỡng: thu thập lời khai, kiểm tra nguồn gốc, vận chuyển, mô tả đặc điểm thực vật học của cây, thậm chí có thể trưng cầu giám định chuyên môn. Chỉ sau đó mới có thể đủ căn cứ pháp lý để xử lý vi phạm hành chính.

Luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, nhấn mạnh rằng kiểm lâm cần thực hiện quy trình này để đảm bảo tính chính xác và tránh xử lý thiếu căn cứ. Việc lập bảng kê lâm sản phải dựa trên các chứng cứ rõ ràng về nguồn gốc, đặc biệt đối với cây cảnh như mai vàng không thuộc danh mục cây rừng tự nhiên hoặc rừng trồng thuần túy từ hoạt động khai thác rừng tự nhiên.

CÁC NGUYÊN TẮC PHÁP LÝ TRONG XỬ LÝ VI PHẠM

Các chuyên gia pháp lý đều nhất trí rằng nguyên tắc cốt lõi trong xử lý vi phạm hành chính là người có trách nhiệm chứng minh hành vi vi phạm. Trong vụ việc này, nếu Hạt Kiểm lâm không thể chứng minh cây mai là lâm sản trái phép dựa trên các bằng chứng rõ ràng, thì việc xử phạt, tịch thu tang vật là không đúng.

Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng về thủ tục và chứng cứ pháp lý trước khi ra quyết định xử phạt. Các bước cần thiết bao gồm xác minh nguồn gốc cây, kiểm tra giấy tờ, chứng từ liên quan, và thẩm định đặc điểm của cây bởi chuyên gia.

Kết luận của các luật sư đều nhất trí: nếu không thể chứng minh được những cây mai vàng của ông T. có nguồn gốc từ rừng tự nhiên hoặc từ hoạt động khai thác trái phép, thì những biện pháp xử lý hiện tại sẽ không có căn cứ pháp lý vững chắc, và các tài sản này vẫn được coi là hợp pháp của dân.