TĂNG CẢNH GIÁ DẦU VÀ ẢNH HƯỞNG Đến KINH TẾ TOÀN CẦU Do xung đột Iran – Mỹ
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải trên mạng xã hội Truth Social vào sáng ngày 10.4 (giờ Việt Nam) những tuyên bố chỉ trích chính sách của Iran liên quan đến việc tàu chở dầu qua eo biển Hormuz. Ông Trump cáo buộc Iran đang gây ảnh hưởng tiêu cực, thậm chí không trung thực trong việc quản lý hoạt động vận chuyển dầu qua khu vực này, và nhấn mạnh rõ ràng rằng đó không phải là thỏa thuận mà Mỹ đã đạt được.
Trước đó vài giờ, ông Trump cũng lên tiếng về việc Iran có thể đang thu phí từ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Ông yêu cầu Tehran dừng hoạt động này ngay lập tức, đồng thời cảnh báo rằng hành động đó không phù hợp và gây rối loạn thị trường năng lượng toàn cầu.
Việc tàu thuyền tiếp tục hạn chế qua eo biển Hormuz là một thực trạng rõ rệt. Các số liệu từ Công ty nghiên cứu Lloyd’s List Intelligence cho thấy, trong ngày 8.4 và 9.4 chỉ có 6 và 3 tàu qua lại khu vực này, thấp hơn nhiều so với trung bình khoảng 130 tàu/ngày trước khi xung đột bùng phát. Nghiên cứu của BBC cũng xác nhận rằng, sau khi Iran nới lỏng một phần kiểm soát, số tàu qua lại vẫn rất ít, đặc biệt là sau thời điểm ngày 30.3 đến 5.4, thời điểm Iran điều chỉnh chiến lược kiểm soát eo biển.
Nguyên nhân chính khiến tàu qua eo biển Hormuz còn hạn chế bao gồm nhiều yếu tố. Trước hết, tuyết ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố nhưng phần lớn tàu hàng vẫn đang chờ đánh giá về rủi ro từ các hãng bảo hiểm quốc tế. Các tàu chỉ có thể đi qua khi các hãng này đồng ý chịu trách nhiệm, điều này kéo theo thời gian xử lý không ngắn. Thêm vào đó, Iran đã công bố bản đồ hàng hải mới có khu vực cài thủy lôi, buộc các tàu phải theo lộ trình do Iran hướng dẫn để đảm bảo an toàn, đồng thời phải xin phép các cơ quan chức năng của Iran mới được qua.
Thị trường dầu mỏ vẫn đang chứng kiến sự biến động lớn. Giới phân tích lo ngại rằng, sau khi Iran bắt đầu thu phí chính thức, lưu lượng tàu qua eo biển sẽ tăng lại, gây thêm căng thẳng. Tuy nhiên, việc này còn đặt ra vấn đề về quyền lợi của các tàu quốc tế, đặc biệt là khi IRGC bị Mỹ và châu Âu liệt vào danh sách nhóm khủng bố. Các hãng bảo hiểm sẽ không công nhận số tiền các tàu chi trả cho IRGC như một khoản hợp pháp, làm gia tăng rủi ro và chi phí vận hành.
Các khu vực xung đột đã làm chậm lại hoạt động khai thác và chế biến dầu khí, khiến dự trữ năng lượng toàn cầu còn nhiều bất ổn. Trên thị trường quốc tế, giá dầu Brent và WTI đã bắt đầu tăng trở lại, lần lượt xấp xỉ 100 USD/thùng sau khi giảm xuống còn khoảng 90 USD. Thị trường năng lượng có nhiều lo ngại về xu hướng dài hạn của nguồn cung, đặc biệt trong bối cảnh hàng triệu phương tiện còn mắc kẹt và các hoạt động sản xuất chưa thể quay trở lại bình thường.
Hậu quả của cuộc chiến Iran – Mỹ còn lan rộng ra toàn cầu. Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế Kristalina Georgieva đã cảnh báo rằng chiến tranh này khiến chi phí năng lượng tăng vọt, gây gián đoạn các chuỗi cung ứng, làm sụt giảm niềm tin của thị trường và đè nặng lên tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Bà cho biết, IMF đang lên kế hoạch hỗ trợ từ 20 đến 50 tỷ USD để ổn định cán cân thanh toán cùng các biện pháp hỗ trợ các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề bởi xung đột và khủng hoảng lương thực dự kiến sẽ ảnh hưởng tới khoảng 45 triệu người trên thế giới.