Việt Nam đối mặt with nguy cơ bùng phát dịch não mô cầu trong những tháng đầu năm 2026

Trong những tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận 24 ca mắc viêm não mô cầu, trong đó có 4 ca tử vong, đánh dấu mức tăng rõ rệt so với cùng kỳ năm ngoái. Các ca bệnh phân bố rải rác khắp các địa phương, chưa hình thành ổ dịch lớn nhưng tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện chuỗi lây nhiễm âm thầm trong cộng đồng. Đặc biệt, nhóm trẻ dưới 15 tuổi chiếm đến gần một nửa tổng số ca mắc, cho thấy nhóm này đối diện nguy cơ cao hơn bình thường.

Các ca bệnh hiện tại chủ yếu xuất hiện rải rác mà chưa tạo thành ổ dịch tập trung, tuy nhiên, dịch tễ gần đây cho thấy đã có dấu hiệu của các chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, làm dấy lên lo ngại về khả năng lây lan nhanh chóng của bệnh.

Tại tỉnh Cà Mau, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật xác nhận hai trong số ba trường hợp nghi mắc đã có kết quả xét nghiệm dương tính với vi khuẩn Neisseria meningitidis, trong đó có một trường hợp đã tử vong. Ngành y tế đang tiến hành điều tra dịch tễ, khoanh vùng ổ dịch và yêu cầu các tiếp xúc gần theo dõi sức khỏe trong 10 ngày, đồng thời tiến hành khử khuẩn khu vực liên quan. Hiện chưa ghi nhận ca mới nào trong cộng đồng tỉnh này.

Trước đó, một bé gái 11 tuổi ở Phú Quốc tử vong sau khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, ban xuất huyết và suy hô hấp, được xác định nhiễm vi khuẩn nhóm B. Bé đã tiếp xúc với nhiều bạn học, trong đó có người đã có các triệu chứng nghi nhiễm bệnh. Việc này cho thấy bệnh có thể tiến triển nhanh, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Khi bệnh tiến triển nặng, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như ban tím sẫm trên da lan rộng nhanh chóng. Bác sĩ Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa của Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cảnh báo não mô cầu là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc kết hợp cả hai, tiến triển rất nhanh và dẫn đến tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi bắt đầu triệu chứng. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, và nhiều bệnh nhân còn lại phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, tổn thương não, liệt hoặc suy tạng.

Nguồn lây duy nhất của vi khuẩn này là từ con người, qua đường hô hấp. Nhiều người có thể mang vi khuẩn trong hầu họng mà không biểu hiện triệu chứng, gọi là “người lành mang trùng.” Theo các nghiên cứu dịch tễ, nguy cơ lây nhiễm trong các tiếp xúc gần có thể tăng gấp 500 đến 800 lần. Khi hệ miễn dịch suy yếu do bệnh lý, căng thẳng, thiếu ngủ hoặc các yếu tố khác, vi khuẩn dễ bùng phát, vượt qua hàng rào bảo vệ tự nhiên để gây bệnh nặng.

Một thách thức lớn nữa là sự đa dạng của các nhóm huyết thanh. Việt Nam hiện nay có 5 nhóm chủ yếu là A, B, C, W, Y, cùng tồn tại và gây ra hơn 90% ca bệnh toàn cầu. Các nhóm này không có khả năng tạo miễn dịch chéo, nghĩa là việc tiêm phòng cho một nhóm không bảo vệ được khỏi các nhóm còn lại. Do đó, việc chủ động tiêm phòng đầy đủ là chìa khóa phòng tránh căn bệnh nguy hiểm này.

Chuyên gia Nguyễn Tiến Đạo khuyến cáo người dân nên chủ động rà soát lịch tiêm chủng cho cả gia đình. Việc tiêm phối hợp đầy đủ các loại vắc xin phòng não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW sẽ giúp tạo ra miễn dịch toàn diện, bao phủ tất cả các nhóm huyết thanh phổ biến hiện nay. Thời gian tiêm chủng cần được thực hiện sớm, đúng lịch và đủ liều để cơ thể kịp hình thành kháng thể bảo vệ. Các người đã tiêm các loại vắc xin cũ như AC hoặc BC cũng nên tham vấn ý kiến bác sĩ để được tiêm bổ sung, nhằm mở rộng khung bảo vệ khỏi các chủng vi khuẩn đang lưu hành.