Thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công: Vấn đề cốt lõi còn chờ câu trả lời

Sáng 24.4, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, tập trung làm rõ những khó khăn, vướng mắc và điểm nghẽn trong quá trình giải ngân vốn đầu tư công. Hội nghị đặt vấn đề về nguyên nhân khiến tiến độ dự án chậm dù công tác xử lý các vấn đề phức tạp đã được triển khai rất quyết liệt.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 dự kiến trên 1 triệu tỉ đồng, chiếm gần 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước, cao hơn so với mức 30,6% của năm 2025. Hết quý 1/2026, tỷ lệ giải ngân đạt 11% kế hoạch, tăng so với 9,7% cùng kỳ năm trước. Thủ tướng Lê Minh Hưng đã biểu dương các bộ, ngành, địa phương có tỷ lệ giải ngân cao hơn trung bình cả nước, đồng thời nghiêm khắc nhắc nhở những nơi tỷ lệ thấp.

Nguyên nhân giải ngân chậm được Thủ tướng chỉ rõ chủ yếu là do yếu tố chủ quan, mặc dù đã có mặt bằng pháp lý đồng đều, có bộ ngành tiến hành tốt, nhưng vẫn còn nhiều nơi trễ hạn. Các vấn đề còn tồn tại bao gồm việc kỷ luật, kỷ cương hành chính chưa nghiêm, vai trò của người đứng đầu chưa được phát huy tối đa, cùng với việc chậm trễ trong giải phóng mặt bằng, thiếu nguồn cung nguyên vật liệu, biến động giá cả nguyên vật liệu, chi phí nhân công tăng cao chưa được xử lý kịp thời.

Thủ tướng nhấn mạnh việc xử lý các khó khăn đã và đang được triển khai rất nhanh chóng. Ngày 9.4, Thường trực Đảng ủy và Thường trực Chính phủ đã họp về các dự án tồn đọng kéo dài, sau đó trình các cấp có thẩm quyền, trong đó Quốc hội đã thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật đất đai trước thời luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực. Đồng thời, các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho các dự án này đã được đưa ra.

Thủ tướng đặt câu hỏi về sự khác biệt trong xử lý các vấn đề hóc búa, tại sao các nhiệm vụ khó khăn lại có thể xử lý nhanh, còn tiến độ dự án vẫn chậm. Ông nhấn mạnh: việc này đòi hỏi quyết tâm cao, chỉ đạo sát sao và quyết liệt hơn nữa.

TRIỂN KHAI GIẢI PHÁP ĐỀ CAO TRÁCH NHIỆM VÀ GIẢM TỪNG ĐĂNG KÝ “GIỮ CHỖ”

Trong những nhiệm vụ tiếp theo, Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành, địa phương tiếp tục đề cao trách nhiệm của người đứng đầu. Các ban quản lý dự án, nhà tư vấn, nhà thầu yếu kém, thiếu năng lực sẽ bị thay thế ngay lập tức. Đồng thời, tập trung chuẩn bị đầu tư, trong đó loại bỏ triệt để việc đăng ký dự án mang tính “giữ chỗ” hoặc để vốn chờ dự án.

Đến ngày 10.5, các đơn vị phải báo cáo rõ lý do chưa phân bổ hết vốn, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15.5. Các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị đầu tư các dự án trọng điểm, đặc biệt tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và các tuyến kết nối Trung Quốc. Chủ tịch UBND cấp tỉnh cũng phải rà soát, hoàn thành quy hoạch mỏ nguyên vật liệu trong quý 2 để đảm bảo đủ nguồn cung cho các dự án công, tháo gỡ các khó khăn liên quan đến cấp phép mỏ và thu hồi mỏ vi phạm.

Thủ tướng nhấn mạnh: “Nếu địa phương không bố trí đủ nguồn nguyên vật liệu cho các dự án, Bộ Tài chính sẽ điều chuyển vốn. Khi nào cam kết có đủ nguyên vật liệu trên địa bàn, mới bố trí vốn.”

Về giá vật liệu biến động, Bộ Xây dựng được giao đề xuất các giải pháp điều hành phù hợp với thực tế, đặc biệt là phương thức điều chỉnh giá hợp đồng, dự kiến hoàn thành trước ngày 10.5.2026.

Chỉ đạo rõ ràng và quyết liệt là chìa khóa để thúc đẩy tiến độ dự án, biến các khó khăn thành cơ hội để hoàn thành mục tiêu đề ra.