BẤT LỢI NẾU CHÚNG TA GIAO ĐIỆU VỀ HÌNH ẢNH “LÚA CHÍN” TRONG BẢN PHỔ CẦU NGƯỜI VIỆT

Ca khúc Người Việt mình thương nhau do Cẩm Ly và Hòa Minzy thể hiện đã gây ra nhiều tranh luận về câu hát: “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”. Đây là điểm nhấn khiến cộng đồng mạng và giới chuyên môn bàn luận sôi nổi liên quan đến ý nghĩa và sự phù hợp của hình ảnh này trong bối cảnh văn hóa Việt Nam.

Nhiều ý kiến cho rằng câu hát này gây rối trong cách hiểu về hình ảnh cây lúa chín. Theo quy luật tự nhiên, khi lúa chín, bông sẽ nặng hạt và trĩu xuống, tượng trưng cho tri thức, thành tựu của con người sống khiêm nhường và không khoe khoang. Trong khi đó, câu hát lại nói về “lúa chín cao nhưng không cúi đầu”, khiến nhiều người liên tưởng đến hình ảnh “lúa lép”, mang nghĩa tiêu cực, kém chất lượng, gây hiểu lầm.

Trên các nền tảng mạng xã hội, nhiều phản biện đã xuất hiện phản đối cách dùng từ này, cho rằng vừa sai lệch về kiến thức, vừa làm méo mó ý nghĩa của thành ngữ quen thuộc. Các ý kiến này cho rằng hình ảnh này không phản ánh đúng quy luật tự nhiên cũng như bản chất của cây lúa chín trong văn hóa Việt.

Nhạc sĩ Châu Đăng Khoa, tác giả bài hát, đã lên tiếng giải thích ý nghĩa câu hát. Ông cho biết hình ảnh “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” nhằm khắc họa một dân tộc đã vượt qua nhiều thử thách mà không chịu khuất phục, vẫn giữ vững lòng tự tôn và tinh thần ngẩng cao đầu. “Tôi hiểu rằng nếu tách riêng câu hát này ra, có thể hiểu khác đi. Nhưng trong toàn bộ ngữ cảnh của bài hát – nói về người con của đất Việt, về tình yêu đất nước qua những khó khăn – thì câu hát không nhắm tới sự tự cao tự đại, mà là biểu tượng của khí phách và sức mạnh nội tâm,” nhạc sĩ chia sẻ.

Chuyên gia ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ, chia sẻ rằng hình ảnh “bông lúa chín cúi đầu” bắt nguồn từ câu ngạn ngữ Nhật Bản, thể hiện đức tính khiêm tốn. Trong văn hóa Việt Nam, hình ảnh này còn gắn liền với ý nghĩa của sự biết điều, không phô trương. Tuy nhiên, theo ông, cách diễn đạt trong ca khúc hiện tại chưa phù hợp, vì hình ảnh cây lúa không phản ánh đúng đặc tính về sự kiên cường. “Cần dùng hình ảnh cây tre hay hoa sen để thể hiện ý chí mạnh mẽ và tinh thần kiên cường của con người Việt Nam,” ông nói.

Tiến sĩ Đỗ Anh Vũ cũng nhận định rằng tác giả muốn thể hiện ý nghĩa không khuất phục qua câu hát, nhưng sử dụng hình ảnh cây lúa có thể gây hiểu nhầm bởi bản thân cây lúa không gắn liền với đặc tính kiên cường như cây tre. Người nghe quen với hình ảnh cây tre tượng trưng cho sức mạnh và sự bền bỉ, còn lúa mang ý nghĩa về sự ấm no và lòng nhân hậu hơn là ý chí sẵn sàng vượt khó.

Nói về ý tưởng sáng tạo, PGS.TS Nguyễn Thái Thăng Long nhấn mạnh rằng các nghệ sĩ cần tôn trọng giá trị văn hóa dân tộc khi sử dụng biểu tượng dân gian. “Hình ảnh ‘lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu’ có thể đẹp về ý chí trong góc nhìn của tác giả, nhưng lại gây ra sự lệch lạc và khó hiểu trong tâm thức của những người yêu và hiểu văn hóa Việt,” ông phân tích.

Ông cũng đề xuất rằng nếu muốn thể hiện sự không gục ngã trước thử thách, hình ảnh cây tre là phù hợp hơn, bởi đặc tính linh hoạt, vững vàng của nó. Trong khi đó, hình ảnh lúa mang sứ mệnh biểu tượng cho sự ấm no. “Việc gán các đặc tính của cây tre vào hình ảnh cây lúa là sự khập khiễng, cho thấy người sáng tác chưa thực sự thấu hiểu sâu sắc các biểu tượng văn hóa dân gian,” ông kết luận.