XÂY DỰNG XÃ, PHƯỜNG XHCN: ĐỊNH HƯỚNG MỚI TRONG BỨC TRANH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Trong hội thảo quốc gia về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa do Trung ương tổ chức, giáo sư- tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, đã nhấn mạnh rằng việc xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa không phải là một ý tưởng xa vời mà là một yêu cầu khách quan và cấp thiết của thời kỳ mới. Lấy dẫn chứng từ lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, ông khẳng định xây dựng từ gốc rễ là chìa khóa để hiện thực hóa chủ nghĩa xã hội trong đời sống hằng ngày của nhân dân.

Tuân theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, GS-TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng cấp xã là nền tảng của hành chính, gần gũi và trực tiếp tiếp xúc với nhân dân nhất. Chỉ khi các cấp cơ sở vững mạnh, các nhiệm vụ lớn mới được hoàn thành, tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển đất nước. Qua 40 năm đổi mới, nhiều thành tựu của đất nước bắt nguồn từ sự năng động của các cơ sở, như chương trình xây dựng nông thôn mới, các mô hình chính quyền thân thiện, tổ liên gia tự quản, xã thông minh hay phường đô thị văn minh, đã minh chứng cho quá trình hiện thực hóa các giá trị chủ nghĩa xã hội trong đời sống cộng đồng.

MỤC TIÊU VÀ TIÊU CHÍ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Trong bài phát biểu, GS-TS Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ rằng xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa còn là một vấn đề mới, đòi hỏi phải rõ ràng về tiêu chí, cách thức và phương pháp thực hiện. Ông gợi mở 10 định hướng quan trọng, lấy con người làm trung tâm, bao gồm cộng đồng dân chủ, pháp quyền, kỷ cương, an toàn, xanh, số hóa, mở, nhân văn, phát triển và hạnh phúc.

Trong đó, cộng đồng dân chủ là nơi người dân tham gia quản trị, cùng kiến tạo cuộc sống chung; cộng đồng pháp quyền chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế xin-cho sang phục vụ, lấy quyền lợi chính đáng của dân làm nền tảng. Cần xây dựng cộng đồng an toàn, phòng ngừa các nguy cơ về an ninh truyền thống và phi truyền thống, từ an ninh mạng đến giới tự nhiên. Đồng thời, phát triển cộng đồng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, ứng dụng công nghệ AI để nâng cao minh bạch, hướng đến chủ nghĩa xã hội công nghệ. Những cộng đồng này còn phải là nơi mở rộng, linh hoạt, sáng tạo và gắn kết.

Giá trị của hạnh phúc cũng được nhấn mạnh như mục tiêu cuối cùng, vượt qua việc chỉ tăng trưởng kinh tế để hướng tới cuộc sống hạnh phúc, an toàn, nhân văn và phát triển toàn diện. GS-TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh: chính trong môi trường ấy, người dân sẽ cảm nhận rõ nét về một xã, phường xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa – nơi họ muốn sống, muốn gắn bó và cảm thấy hạnh phúc hàng ngày.

NGHIÊN CỨU VÀ TRẢI NGHIỆM THỰC TẾ

Các địa phương đi đầu trong thí điểm như Hà Nội, Hải Phòng và Lào Cai đã chia sẻ về quy trình triển khai cụ thể. Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, thủ đô đã thành lập ban chỉ đạo từ đầu năm 2026, xác định xã, phường như không gian tổ chức phát triển. Hà Nội đề xuất bộ tiêu chí gồm 54 chỉ tiêu, trong đó có chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng của người dân, chia làm 3 giai đoạn: hoàn thiện đề án, triển khai đồng bộ, rồi nhân rộng toàn thành phố từ năm 2031.

Tại Lào Cai, ông Dương Đức Huy mô tả quá trình ban đầu gặp nhiều bối rối vì mô hình mới, nhưng sau đó địa phương đã sửa đổi, hoàn thiện đề án trên 5 nhóm tiêu chí chính gồm con người mới, môi trường, hạ tầng, phát triển kinh tế và chính trị. Lào Cai đã chọn thí điểm tại xã Trấn Yên và xã Lào Cai, phù hợp đặc trưng biên giới và nông nghiệp, với hệ thống tiêu chí đa dạng, trong đó có tiêu chí đo lường hạnh phúc người dân.

Tại Hải Phòng, ông Nguyễn Quang Phúc cho biết thành phố đã xây dựng đề án hơn 720 trang, xác định 8 nhóm tiêu chí về chủ nghĩa xã hội và 6 nhóm về con người, đồng thời triển khai các mô hình mẫu như “thành phố không ma túy”. Địa phương này có lợi thế về nguồn lực kinh tế vững mạnh và kế hoạch rõ ràng thích nghi với mục tiêu lớn hơn.

CHỐNG LẠI Ý TƯỞNG QUAY LẠI CƠ CHẾ BAO CẤP

Trong phần thảo luận, nhiều ý kiến chung đều khẳng định rằng xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không thể là sự trở lại của hệ thống bao cấp cũ, mà phải là một mô hình tự chủ, tự đổi mới và dựa trên nguyên tắc dân chủ, không để tạo ra “ốc đảo phát triển” hay mô hình trình diễn đặc quyền. Ông Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT, đề xuất thành lập Ban chỉ đạo trung ương để giám sát quá trình này, đồng thời lưu ý tiêu chí phát triển là khác nhau giữa xã và phường, cần tổ chức như một phong trào xã hội, chứ không đơn thuần là dự án.

Các chuyên gia như Nguyễn Sĩ Dũng, Nguyễn Mạnh Hùng và Nguyễn Quốc Sửu đều nhấn mạnh rằng mô hình phải là một “sandbox thể chế” – nơi thử nghiệm, sáng tạo, và có thể tự điều chỉnh. Mục tiêu không phải là tìm ra mô hình hoàn hảo ngay từ đầu mà là xây dựng hệ thống có khả năng tự hoàn thiện, phản ánh đúng thực tế cuộc sống người dân, góp phần tạo ra xã hội công bằng, nhân văn và hạnh phúc.

TS Đặng Kim Sơn còn chia sẻ về tầm nhìn dài hạn, hướng đến xây dựng một xã hội trong 20 năm tới, trong đó đảm bảo các yếu tố về môi trường, hạ tầng, văn hóa và đạo đức xã hội. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển không gian và hạ tầng, đồng thời duy trì sự mở rộng, linh hoạt và thích nghi.

HƠN CẢ MỘT SỰ KHỞI ĐẦU, ĐÓLÀ MỌI GIANH

Chia sẻ kết luận, PGS-TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh rằng hội thảo đã tạo ra nền tảng quan trọng để mở rộng nhận thức về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là một đột phá chiến lược phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. Ông coi đây là cơ hội để đưa chủ nghĩa xã hội từ lý tưởng trở thành mô hình thực tế, gần gũi với cuộc sống hàng ngày của người dân, qua đó thúc đẩy các địa phương dám thử nghiệm, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm.

Tham luận, ý kiến từ các chuyên gia, nhà quản lý và các tỉnh thành đã góp phần định hướng xây dựng chính sách phù hợp, thúc đẩy quá trình thí điểm thực tiễn, góp phần hình thành một mô hình xã hội mới, vừa hiện đại, vừa nhân văn, phản ánh đúng khát vọng và phẩm chất của cộng đồng Việt Nam.