CẢNH Báo: KHÁNG INSULIN – HIỂU ĐÚNG ĐỂ TRÁNH HIỂU NHẦM TRÊN MẠNG XÃ HỘI

BS Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, cảnh báo về tình trạng lạm dụng khái niệm “kháng insulin” trên các nền tảng mạng xã hội hiện nay. Cuối tuần qua, khi lướt mạng, anh nhận thấy nhiều bác sĩ, người nổi tiếng trên TikTok, Facebook chia sẻ rồi giải thích gần như mọi vấn đề liên quan đến sức khỏe bằng cụm từ này.

Theo đó, các triệu chứng như béo bụng, buồn ngủ sau ăn, thèm ngọt, rụng tóc, nám da, mệt mỏi, rối loạn kinh nguyệt hay tăng cân đều được gán cho là do kháng insulin. Sau đó, thông điệp thường đi kèm là giới thiệu các sản phẩm thực phẩm chức năng giúp giảm đề kháng insulin. Tuy nhiên, BS Dương Minh Tuấn cho biết, đây là cách hiểu chưa đúng và dễ gây nhầm lẫn.

Insulin là hormone do tụy tiết ra, có chức năng giúp glucose từ máu vào trong tế bào để tạo năng lượng hoặc dự trữ. Kháng insulin xảy ra khi các mô trong cơ thể, đặc biệt là gan, cơ và mỡ, đáp ứng kém đi với insulin. Khi đó, cơ thể phải tiết nhiều insulin hơn để duy trì đường máu bình thường, giai đoạn đầu vẫn có thể chưa xuất hiện đường cao nhưng hệ chuyển hóa đã phải làm việc vất vả hơn.

Kháng insulin thường liên quan đến các yếu tố như béo bụng, ít vận động, tăng cân, gan nhiễm mỡ, chuyển hóa, tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid, cao huyết áp và hội chứng chuyển hóa. Một số trường hợp khác như hội chứng buồng trứng đa nang cũng có liên quan, nhưng triệu chứng như mệt mỏi, buồn ngủ sau ăn, rụng tóc hay nám da không phải lúc nào cũng do kháng insulin.

BS Tuấn nhấn mạnh: “Không phải cứ mệt, buồn ngủ, rụng tóc, nám da hay béo bụng là chắc chắn do kháng insulin”. Nhiều người tự chẩn đoán hoặc đi xét nghiệm insulin máu, HOMA-IR khi chưa rõ ràng, dẫn tới lo lắng không cần thiết. Thực tế, trong khám bệnh hàng ngày, các bác sĩ dựa vào các chỉ số thực hành như vòng eo, BMI, huyết áp, đường máu đói, HbA1c, xét nghiệm dung nạp glucose, mỡ máu, tiền sử gia đình hoặc tiền sử thai kỳ để đánh giá nguy cơ chuyển hóa. Insulin máu và HOMA-IR có thể hữu ích trong nghiên cứu hoặc các trường hợp đặc biệt, nhưng không phải là tiêu chí chẩn đoán duy nhất hoặc thần thánh như nhiều người hiểu.

Những dấu hiệu cần đi kiểm tra gồm: Tăng vòng eo, giảm cân nhanh không rõ nguyên nhân, tiền sử gia đình đái tháo đường type 2, từng bị đái tháo đường thai kỳ, gan nhiễm mỡ, rối loạn lipid, cao huyết áp, da sạm đen ở cổ, nách, bẹn, rối loạn kinh nguyệt có tăng androgen ở nữ giới hay các xét nghiệm đã ghi nhận tiền đái tháo đường.

BS Tuấn cũng cảnh báo: “Nếu thực sự có kháng insulin hoặc nguy cơ chuyển hóa cao, việc điều trị không bắt đầu bằng mua thực phẩm chức năng. Nhiều người trên mạng đưa ra các triệu chứng rồi đề xuất bán Omega-3 hoặc các sản phẩm khác như là cách trị liệu, nhưng thực tế chúng chưa có bằng chứng rõ ràng để chứng minh giúp giảm đề kháng insulin.”

Omega-3 hiện chỉ chứng minh rõ lợi trong giảm triglyceride, đặc biệt liều cao EPA/DHA trong bối cảnh tăng triglyceride. Một tổng quan năm 2025 về omega-3 trong hội chứng chuyển hóa xác nhận tác dụng này, nhưng ảnh hưởng đến đường huyết đói thường ít hoặc không rõ ràng, và LDL-C có thể tăng ở một số nhóm. Về đề kháng insulin, các nghiên cứu lớn tổng thể cho thấy omega-3 ít hoặc không có tác dụng rõ ràng trong phòng ngừa hoặc điều trị đái tháo đường type 2.

Các nền tảng giảm đề kháng insulin hiệu quả nhất vẫn là giảm cân nếu thừa cân, giảm vòng eo, vận động thể lực đều đặn, tăng khối cơ, duy trì giấc ngủ đủ, hạn chế đồ uống có đường, giảm tinh bột tinh chế, ăn đủ đạm, chất xơ, kiểm soát căng thẳng và theo dõi đường máu đều đặn. Đối với những trường hợp tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường, béo phì, hội chứng buồng trứng đa nang hay gan nhiễm mỡ chuyển hóa, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhưng phải tùy theo từng bệnh nhân, không phải là giải pháp chung.

Kết luận, BS Dương Minh Tuấn khuyến cáo mọi người nên cẩn trọng trước các thông tin tràn lan trên mạng xã hội. Những lời chia sẻ mang tính “chuyên môn” nhưng thật ra chỉ nhằm mục đích lôi kéo người tiêu dùng mua các thực phẩm chức năng không cần thiết, gây hoang mang và hiểu lầm về sức khỏe.