ASEAN ĐANG ĐỐI MẶT VỚI THÁCH THỨC LỚN CỦA THẾ GIỚI VÀ CẦN HÀNH ĐỘNG CHIẾN LƯỢC

Thưa các quý vị đại biểu,

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam, tôi nhiệt liệt chào mừng các quý vị đến Hà Nội tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3. Sự tham dự của Thủ tướng các nước Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor Leste cùng lãnh đạo và đại diện các nước thành viên, đối tác đối thoại của ASEAN cùng nhiều tổ chức quốc tế, học giả, viện nghiên cứu thể hiện sự quan tâm sâu sắc của cộng đồng quốc tế đối với tương lai của khu vực. Điều này cho thấy mong muốn cùng trao đổi về những vấn đề cấp thiết đang đặt ra cho ASEAN trong giai đoạn phát triển mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng ASEAN đang bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với nhiều kỳ vọng và yêu cầu cao hơn như tăng cường chủ động, hiệu quả và thực chất trong hợp tác. Để thành công, ASEAN cần giữ vững các tài sản chiến lược như đoàn kết, vai trò trung tâm và nguyên tắc đồng thuận, đồng thời đổi mới tư duy để chuyển hóa các giá trị đó thành năng lực thích ứng và hành động.

Chúng ta đang sống trong thời kỳ chuyển biến sâu sắc của thế giới, xuất hiện nhiều cuộc khủng hoảng về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng, chuẩn mực quản trị mới. Công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, lượng tử mở ra cơ hội lớn, song cũng đi kèm nhiều rủi ro. Trong khi đó, các thách thức về khí hậu, năng lượng, nguồn nước, già hóa dân số, tin giả, thao túng thông tin và an ninh con người ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định xã hội và khả năng phát triển của mỗi quốc gia.

Những lợi thế truyền thống về quy mô dân số, tài nguyên, nguồn vốn nay không còn đủ để tạo ra sức bật như trước. Năng lực đổi mới, khả năng thích ứng và quyết tâm giữ vững môi trường ổn định mới quyết định thành công của khu vực. ASEAN có nhiều cơ hội để thu hút nguồn lực, đón nhận dòng chuyển dịch chuỗi cung ứng, phát triển kinh tế số, chuyển đổi xanh và công nghệ mới. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành lợi thế nếu khu vực đủ năng lực nắm bắt, đủ quyết tâm đổi mới và đủ bản lĩnh giữ vững ổn định.

TỔNG ĐÀI HỢP TÁC VÀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG

Với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, ASEAN đã xác định rõ hướng đi dài hạn, nhưng đây chỉ mới là khởi đầu. Theo tôi, thành công đòi hỏi ASEAN phải song hành giữ gìn các tài sản chiến lược như đoàn kết, vai trò trung tâm, nguyên tắc đồng thuận, đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy để chuyển các giá trị đó thành năng lực hành động rõ nét hơn.

Các tài sản chiến lược này là thành quả của quá trình xây dựng lòng tin, đối thoại kiên trì, xử lý khác biệt và tìm kiếm đồng thuận. Trong thời kỳ mới, ASEAN cần duy trì đoàn kết, tự chủ chiến lược, tiếp cận toàn diện và có năng lực điều phối, định hình được chương trình nghị sự chung của khu vực. Tiềm năng của ASEAN rất lớn, nhưng để chuyển đổi thành sức mạnh thực tế vẫn cần nỗ lực hơn nữa. Liên kết nội khối, kết nối hạ tầng, logistics, số hóa, năng lượng cần được đẩy mạnh, đồng bộ hơn; khoảng cách phát triển, công nghệ cần thu hẹp; việc thực thi các cam kết, thỏa thuận, phối hợp ứng phó thách thức chung cũng cần nâng cao hơn.

Trong bối cảnh toàn cầu thay đổi nhanh, tư duy giá trị của ASEAN phải đổi mới mạnh mẽ thông qua các phương thức hoạt động linh hoạt, hiệu quả hơn. Chuyển từ tiến trình sang hướng kết quả, từ tham vấn sang phối hợp thực chất, từ đồng thuận về nhận thức sang đồng thuận trong hành động. Thước đo thành công không chỉ là số lượng văn kiện, cơ chế hay kế hoạch hành động, mà là khả năng các cam kết đi vào cuộc sống, tạo ra tác động tích cực, chuyển biến rõ rệt, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và các nền kinh tế thành viên.

Chúng ta cần chủ động hơn để không bỏ lỡ cơ hội lớn trong cạnh tranh ngày càng gay gắt hiện nay. ASEAN phải đề cao tinh thần chiến lược chủ động trong việc nhận diện xu thế, thích ứng linh hoạt, định hướng sáng tạo để thúc đẩy hợp tác và thiết lập những chuẩn mực mới cho khu vực.

NHỮNG GÓC NHÌN MỚI VỀ Diễn đàn Tương lai ASEAN

Diễn đàn Tương lai ASEAN góp phần bổ trợ cho các tiến trình hợp tác của ASEAN thông qua các trao đổi mở, thẳng thắn về những vấn đề dài hạn của khu vực. Giá trị của diễn đàn nằm ở việc cung cấp những góc nhìn, đề xuất chính sách và ý tưởng, giúp ASEAN chuẩn bị tốt hơn cho các thách thức mới.

Các trao đổi tại diễn đàn cần giúp nhận diện sớm các vấn đề nổi bật như chuyển đổi công nghệ, vấn đề việc làm, quản trị; chuyển đổi xanh, an ninh năng lượng, lương thực, sinh kế; không gian thông tin, lòng tin xã hội và năng lực điều hành các vấn đề phức tạp. Đồng thời, diễn đàn cần kết nối tốt hơn giữa các nhà hoạch định chính sách, học giả, doanh nghiệp, giúp bổ sung góc nhìn đa dạng và phát huy sáng kiến thực tiễn.

Chúng ta cũng kỳ vọng diễn đàn thúc đẩy các ý tưởng ứng dụng cao, đề xuất các giải pháp phòng ngừa xung đột, phát triển trí tuệ nhân tạo, hợp tác thanh niên, đặc biệt trong các khu vực tiểu vùng như sông Mê Kông. Sự hợp tác chặt chẽ, chia sẻ trách nhiệm của các bên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả các tiến trình ASEAN trong tương lai.

ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM VÀ CAM KẾT VỚI ASEAN

Kể từ khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam luôn xác định khu vực này là trung tâm trong chính sách đối ngoại đa phương, đa dạng hóa. Sự tham gia tích cực của Việt Nam đã góp phần giữ vững hòa bình, thúc đẩy hội nhập kinh tế và nâng cao vị thế quốc tế. Việt Nam mong muốn cùng các nước xây dựng một cộng đồng đoàn kết, tự cường, phát triển bền vững, giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN.

Trong bối cảnh quốc tế thay đổi, Việt Nam cũng cần đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, mô hình tăng trưởng, năng lực quản trị. Đồng thời, phù hợp với yêu cầu của khu vực, Việt Nam tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh hạ tầng chiến lược và số hóa, nâng cao nguồn nhân lực và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân.

Việt Nam cam kết giữ vững đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, lợi ích quốc gia và trách nhiệm cộng đồng quốc tế. Chúng tôi đề cao hợp tác trong ASEAN, thúc đẩy các sáng kiến thúc đẩy chuyển đổi xanh, số hóa, phát triển nguồn lực và nâng cao khả năng ứng phó trước thách thức chung. Đóng góp của Việt Nam bắt đầu từ việc làm tốt phần việc của mình, chủ động và trách nhiệm tăng cường sự liên kết, gắn kết nội khối và đối tác.

Chúng ta đã đi qua hơn 60 năm xây dựng và phát triển ASEAN, hình thành nền tảng hợp tác vững chắc. Chính nhiệm vụ của chúng ta là biến những nền tảng đó thành sức mạnh hành động năng động, hiệu quả hơn trong khu vực và trên thế giới. Với tinh thần đoàn kết, đổi mới và hành động, ASEAN sẽ tiếp tục là không gian phát triển tự cường, tin cậy, mang lại lợi ích thiết thực cho từng người dân.