ĐỀ TIẾNG ANH ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CỦA THÍ SINH Ở CẤP ĐỘ VĂN BẢN ĐẦY THÁCH THỨC VÀ ĐỔI MỚI

Sáng nay ngày 12.6, phía ban đề thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh năm 2026 đã chính thức công bố. Đề thi lần này thu hút sự chú ý của nhiều chuyên gia giáo dục, trong đó có học giả Lê Hoàng Phong, hiện đang theo học thạc sĩ lĩnh vực lãnh đạo giáo dục tại Viện Giáo dục thuộc ĐH College London (UCL), Vương quốc Anh. Ông Phong nhận định đề thi này có thể xem là một bước tiến tích cực trong quá trình đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá cấp quốc gia.

Trong nhận định của mình, ông Phong cho biết, thay vì tập trung vào việc kiểm tra kiến thức rời rạc về ngữ pháp hay từ vựng, đề thi năm nay hướng tới đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ trong các ngữ cảnh thực tế. Đây là một bước tiến quan trọng vì một bài thi chất lượng không chỉ đo lường việc ghi nhớ quy tắc mà còn phản ánh năng lực đọc hiểu, xử lý thông tin, khả năng suy luận và kiến tạo ý nghĩa của thí sinh.

Cấu trúc đề thi gồm 40 câu hỏi trong vòng 50 phút, khai thác nhiều dạng văn bản khác nhau giúp mở rộng phạm vi đánh giá và thúc đẩy khả năng vận dụng chiến lược đọc của thí sinh. Thay vì chỉ đọc để tìm thông tin trực tiếp, các em còn phải xác định ý chính, suy luận thái độ tác giả, hiểu nghĩa từ trong ngữ cảnh, nhận diện mối liên kết giữa các ý, xây dựng một văn bản rõ ràng, mạch lạc.

Điểm nổi bật của đề thi nằm ở sự chuyển đổi rõ nét từ việc đánh giá kiến thức về câu đơn sang kiểm tra năng lực đọc hiểu ở cấp độ văn bản. Các dạng câu hỏi như xác định đại từ thay thế, tìm ý chính, diễn giải tương đương, rút ra kết luận hay xác định vị trí chèn câu đều đòi hỏi thí sinh phải theo dõi mạch lập luận và hiểu cấu trúc tổ chức của văn bản. Những câu hỏi này có giá trị cao hơn so với dạng đòi hỏi ghi nhớ đơn thuần, phản ánh rõ khả năng xử lý ngôn ngữ trong thực tế – một xu hướng phù hợp với phương pháp dạy học ngoại ngữ hiện đại.

Chất lượng của dữ liệu trong đề thi cũng được đánh giá cao vì chủ đề rất đời thường, gần gũi với cuộc sống nhưng mang tính học thuật và có chiều sâu nhận thức như bảo vệ môi trường, ghi chép bằng thiết bị số, giảm rác thải nhựa hay nhận thức về giá trị tài sản. Điều này buộc thí sinh không thể chỉ dựa vào mẹo làm bài, mà phải thực sự đọc hiểu, phân tích và vận dụng vốn từ trong các ngữ cảnh cụ thể.

Về mặt kỹ thuật, đề thi thể hiện sự cân bằng giữa độ tin cậy và khả năng phân hóa. Các câu hỏi suy luận, tổng hợp thông tin và xử lý văn bản dài tạo ra các mức độ thử thách khác nhau, phù hợp với nhiều trình độ thí sinh. Thậm chí học sinh trung bình vẫn có thể hoàn thành các câu dễ, trong khi học sinh khá giỏi có cơ hội thể hiện năng lực tư duy phân tích, suy luận sâu hơn.

Tuy nhiên, thời lượng 50 phút với 40 câu hỏi không tránh khỏi áp lực lớn đối với thí sinh. Phần lớn đề thi đánh giá chủ yếu năng lực tiếp nhận thông qua kỹ năng đọc, phù hợp với điều kiện tổ chức thi quy mô rộng, đảm bảo tính ổn định. Trong dài hạn, các chuyên gia cũng đề xuất cần nghiên cứu mở rộng thêm các hình thức đánh giá khác như nghe, nói, viết để có một cái nhìn toàn diện hơn về năng lực ngoại ngữ của học sinh.

Nhiều ý kiến từ các học sinh đạt điểm cao cũng cho thấy, đề thi năm nay đòi hỏi khả năng đọc và phân tích dữ liệu với tốc độ nhanh hơn, không thể chỉ dựa vào việc ghi nhớ hay kỹ năng làm đề theo khuôn mẫu. Một số thí sinh chia sẻ, dù đề khó hơn năm ngoái, nhưng với sự chuẩn bị tốt về kỹ năng đọc hiểu và vận dụng kiến thức, các em vẫn có thể tự tin hoàn thành bài.

Phân tích mã đề 1133 từ các chuyên gia cho thấy, đề thi hay nhưng không dễ dàng, đặc biệt các câu liên quan đến việc suy luận và nắm bắt ngữ cảnh. Nội dung gần sát đời sống, tập trung vào các chủ đề thời sự như môi trường, biến đổi khí hậu, cũng như các vấn đề quen thuộc của học sinh như công việc làm thêm, ghi chép, quản lý tài chính. Yêu cầu tốc độ xử lý cao cùng khả năng phân tích cấu trúc câu khiến các học sinh phải luyện tập kỹ năng đọc và suy luận sâu hơn.

Dù đề thi vẫn duy trì các dạng câu hỏi quen thuộc, sự kết hợp các dạng bài nâng cao đã tạo ra thách thức lớn, yêu cầu khả năng tư duy, phân tích và vận dụng kiến thức linh hoạt. Các học sinh chuyên, đạt IELTS 8.0 trở lên, cũng không tránh khỏi cảm giác đề thi rất khó và cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đạt điểm cao tối đa. Tuy nhiên, đa phần các em đều nhận định, đề thi đã phản ánh tốt quá trình đổi mới, hướng tới đánh giá năng lực thực chất, giúp thúc đẩy phương pháp dạy và học ngoại ngữ hiệu quả hơn trong nhà trường phổ thông.