QUẢNG CÁO TRƯỚC KHI HIỂU RÕ: BỔN PHẬN VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI NỔI TIẾNG VÀ DOANH NGHIỆP

Luật Quảng cáo (sửa đổi) 2025 sẽ có hiệu lực từ đầu năm 2026, đặt ra những quy định mới nhằm siết chặt hoạt động quảng cáo trên không gian mạng. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu các KOL/KOC phải xác minh độ tin cậy của người quảng cáo và chỉ được giới thiệu sản phẩm khi đã sử dụng hoặc hiểu rõ về chúng. Những quy định này nhằm hạn chế tối đa tình trạng quảng cáo lố, sai sự thật, gây thiệt hại cho người tiêu dùng về tài chính và sức khỏe.

Theo đó, các nội dung quảng cáo liên quan đến sản phẩm, hàng hóa thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện như thuốc, mỹ phẩm, dịch vụ khám chữa bệnh đều phải tuân thủ các quy định pháp luật còn hiệu lực. Cụ thể, quảng cáo thuốc phải theo quy định của luật dược, quảng cáo mỹ phẩm cần có phiếu công bố, dịch vụ khám chữa bệnh phải có giấy phép hành nghề hợp lệ.

Người nổi tiếng, trước khi quảng cáo, bắt buộc phải trải nghiệm hoặc hiểu rõ về sản phẩm đó. Điều này giúp họ có trách nhiệm hơn trong phát ngôn, giảm thiểu khả năng gây hiểu lầm hoặc truyền tải thông tin sai lệch tới cộng đồng. Thực tế, các vụ việc gần đây cho thấy nhiều cá nhân đã quảng cáo sai sự thật về công dụng, tính năng sản phẩm, khiến người tiêu dùng mất tiền và gặp nguy hiểm. Điển hình là câu chuyện của sản phẩm kẹo rau củ Kera, từng được các sao như Quang Linh Vlog, Hằng Du Mục, hoa hậu Thùy Tiên giới thiệu và bán ra thị trường với giá 135.000 đồng mỗi hộp. Khi sự việc vỡ lở, các KOL bị xử lý hình sự vì hành vi sản xuất hàng giả, lừa dối khách hàng.

Một người tiêu dùng TP.HCM chia sẻ: Chị Ngọc Thủy cho biết dù chưa từng thích ăn kẹo nhưng vì tin tưởng lời quảng cáo của người nổi tiếng, chị đã mua một hộp Kera về dùng thử. Kết quả, không thấy có sự khác biệt rõ rệt về sức khỏe hay trạng thái, khiến chị cảm thấy niềm tin đã bị đánh mất. Đây phản ánh tâm lý chung của nhiều người khi mua hàng qua mạng dựa vào sự tin tưởng vào người quảng cáo.

Các số liệu từ báo cáo Influencer Marketing Việt Nam 2024 của REVU cho thấy 97% doanh nghiệp tại Việt Nam cho rằng hình thức marketing qua người nổi tiếng mang lại hiệu quả vượt trội so với tỉ lệ trung bình toàn cầu chỉ là 84,8%. Đặc biệt, 58,1% doanh nghiệp ở đây có kế hoạch tăng ngân sách cho hoạt động này nhằm thúc đẩy doanh số và tăng cường nhận diện thương hiệu.

Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội quảng cáo VN ông Nguyễn Thanh Đảo thừa nhận, một số vụ việc quảng cáo sai lệch đã được xử lý mạnh tay, với hình phạt hành chính và hình sự. Các cá nhân vi phạm ngày càng bị cộng đồng và người tiêu dùng lên án gay gắt hơn. Dù luật sửa đổi còn vài tháng nữa mới có hiệu lực, nhưng số vụ vi phạm đã có xu hướng giảm. Ông hy vọng tình hình này sẽ tiếp tục cải thiện trong thời gian tới.

Từ góc độ kinh tế, chuyên gia, PGS-TS Ngô Trí Long cho rằng việc bắt buộc người nổi tiếng phải trải nghiệm hoặc hiểu rõ sản phẩm trước khi quảng cáo sẽ giúp tăng trách nhiệm và hạn chế nội dung gây hiểu lầm. Đồng thời, cần tăng cường giám sát từ các cơ quan chức năng để phát hiện kịp thời các hành vi sai trái, xử lý nghiêm minh được coi là các biện pháp hữu hiệu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Thanh Đảo đề xuất nâng cao mức xử phạt, đưa ra quy định công khai danh tính các cá nhân vi phạm để tăng tính răn đe. Trong đó, việc cấm quảng cáo, bán hàng trong một thời gian nhất định và xử phạt liên đới các nhãn hàng liên quan được xem là biện pháp cần thiết. Ông nhấn mạnh, nếu chỉ xử phạt hành chính nhỏ, các KOL có thể vẫn tiếp tục vi phạm, gây thiệt hại lớn cho cộng đồng và uy tín doanh nghiệp.

Tổng thể, luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng đã quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin chính xác, minh bạch về sản phẩm, dịch vụ. Khi có tổ chức hoặc cá nhân kinh doanh tài trợ, họ cũng phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin cung cấp. Đặc biệt, các bên thứ ba như KOL/KOC, khi được dùng để quảng cáo, cũng phải chịu trách nhiệm tương ứng nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động marketing hiện nay.