Việt Nam đối mặt với hiện tượng nhập siêu khủng lần đầu trong thập kỷ qua

TỪ ĐẦU NĂM ĐẾN NAY, VIỆT NAM CHỈ TRONG CÁC THÁNG ĐÃ NHẬP SIÊU HƠN 15 TỈ USD

Trong các tháng đầu năm 2026, Việt Nam liên tục ghi nhận mức nhập siêu đáng kể, đóng góp vào con số tổng cộng đến ngày 7 tháng 6 là 15,36 tỉ USD. Cụ thể, tháng 4 nhập siêu 3,28 tỉ USD, tháng 5 là 5,21 tỉ USD. Đây là hiện tượng hiếm thấy trong vòng 10 năm gần đây, bởi thường lệ Việt Nam chủ yếu xuất siêu.

Trong buổi họp báo thường kỳ quý 2/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đã chia sẻ về vấn đề này. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô như kim ngạch xuất nhập khẩu và xuất siêu, nhập siêu, và nhấn mạnh sự cần thiết của việc theo dõi chúng một cách nghiêm túc.

Theo ông Chi, rõ ràng mức tăng trưởng của kim ngạch xuất khẩu trong những tháng cuối năm được kỳ vọng sẽ cao hơn, góp phần cân bằng cán cân thương mại. Tuy nhiên, tình trạng nhập khẩu tăng cao hơn xuất khẩu dẫn đến nhập siêu.

Nguyên nhân chính của tình trạng nhập siêu “khủng” này, theo Thứ trưởng, bắt nguồn từ cấu trúc hàng hóa nhập khẩu. Trong đó, giá mặt hàng xăng dầu tăng mạnh do nhu cầu trong nước tăng và giá thế giới leo thang, khiến kim ngạch nhập khẩu xăng dầu đạt mức hơn 7 tỉ USD, ghi nhận mức nhập siêu khá lớn. Đây là yếu tố khách quan, bởi ngành công nghiệp và vận tải đều phụ thuộc nhiều vào xăng dầu, thiếu nguyên liệu này sẽ ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất.

Ngoài ra, nhóm mặt hàng linh kiện, nguyên nhiên vật liệu và máy móc thiết bị cũng xuất hiện nhập siêu trên 30 tỉ USD, chủ yếu là phục vụ đầu tư và mở rộng sản xuất cho các doanh nghiệp.

Ông Chi cũng cho biết, phần lớn lượng nhập khẩu là nguyên liệu, vật tư và máy móc phục vụ hoạt động sản xuất, giúp doanh nghiệp có thể tận dụng nguồn nguyên liệu này để thúc đẩy xuất khẩu trong tương lai. Ông tin tưởng rằng, trong những tháng tới, hoạt động xuất khẩu sẽ tăng trưởng mạnh hơn, qua đó góp phần cân bằng cán cân thương mại và hướng tới mục tiêu xuất siêu.

TƯƠNG LAI CÓ NÊN KỲ VỌNG XUẤT SIÊU KỶ LỤC?

Chuyên gia kinh tế Lê Bá Chí Nhân phân tích, phần lớn dòng ngoại tệ hiện nay được sử dụng hiệu quả để hỗ trợ sản xuất và đầu tư, mặc dù tình trạng nhập siêu trên 15 tỉ USD phản ánh những thách thức về cấu trúc của nền kinh tế.

Ông nhấn mạnh rằng, mức độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện cho thấy giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế, làm yếu khả năng chống chịu trước những biến động về giá nguyên liệu toàn cầu hoặc gián đoạn nguồn cung.

Việc duy trì nhập siêu lớn trong thời gian dài sẽ tạo áp lực không nhỏ lên cán cân thanh toán, tỷ giá hối đoái và dự trữ ngoại hối, đặc biệt trong bối cảnh dòng vốn FDI phân hoá và lãi suất USD còn cao. Điều này đặt ra yêu cầu về chiến lược phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Ông Nhân cũng đề cập đến việc thúc đẩy hình thành các cụm liên kết ngành, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, cùng với nghiên cứu và chuyển giao công nghệ để nâng cao giá trị gia tăng nội địa.

Theo dự báo, nửa cuối năm sẽ là thời điểm mua sắm cao điểm tại các thị trường lớn như Mỹ và EU, tạo động lực thúc đẩy xuất khẩu. Tuy nhiên, ông cho rằng không nên kỳ vọng vào một mức xuất siêu kỷ lục như các năm trước. Thay vào đó, kịch bản hợp lý là tình trạng nhập siêu sẽ thu hẹp dần, có thể cân bằng hoặc chuyển sang xuất siêu nhẹ vào cuối năm.