NGƯỜI PHÁP XÂY DỰNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT CAO THẮNG VÌ MỤC ĐÍCH GÌ?

Ngôi trường tiền thân của Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, ban đầu mang tên Trường Cơ khí Á Châu, được thành lập năm 1906 bởi chính quyền thực dân Pháp nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách về nguồn nhân lực kỹ thuật cho nền công nghiệp mới nổi và các hoạt động quân sự của thuộc địa. Trong bối cảnh đó, việc đào tạo thợ cơ khí là ưu tiên hàng đầu nhằm giảm sự phụ thuộc vào lao động ngoại quốc đắt đỏ và nâng cao khả năng tự chủ của địa phương.

Theo các tài liệu nghiên cứu của các tác giả như Nguyễn Hoàng Thái, Đặng Hồ Xuân Hương và Nguyễn Thị Anh, lý do chính cho sự ra đời của trường là để phục vụ cho Xưởng đóng và sửa chữa tàu thủy Ba Son, một trong những xưởng hiện đại nhất của Hải quân Pháp tại Viễn Đông. Khi dự án xây dựng xưởng này bắt đầu, kỹ sư Antoine đã tính toán cần khoảng 500-600 công nhân lành nghề, nhưng thực tế lúc đó lực lượng lao động tại chỗ phần lớn chưa có kỹ năng, buộc chính quyền Pháp phải nhập khẩu thợ từ các nước châu Á hoặc tuyển mộ lao động từ Ma Cao, Hồng Kông, Singapore, Batavia với chi phí rất lớn. Để giảm thiểu chi phí này, việc thành lập trường đào tạo thợ máy người Việt trở thành giải pháp chiến lược.

Vị trí của trường trong quy hoạch đô thị Sài Gòn là một điểm đã được xác định từ rất sớm. Trên bản đồ coffyn năm 1862, khu đất nằm ở phía đông trung tâm thành phố, dự kiến phát triển thành trung tâm kỹ nghệ, hậu cần và kho vận. Đến bản đồ quy hoạch Cảng Sài Gòn năm 1863, nơi đây đã rõ ràng được bao bọc bởi ba tuyến đường huyết mạch gồm Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Huỳnh Thúc Kháng và Pasteur, chứng tỏ vai trò trung tâm trong phát triển công nghiệp của chính quyền thuộc địa.

Không ngừng mở rộng, khu đất của trường đã trải qua nhiều thay đổi. Năm 1898, khi đường Canton bị thay thế bởi tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho, khu đất vẫn duy trì vị trí chiến lược với bốn tuyến đường bao quanh. Công trình ban đầu gồm một dãy nhà một tầng mái tôn, được tận dụng từ các cơ sở cũ của Sở Công chánh Nam Kỳ, phục vụ giảng dạy lý thuyết và thực hành cơ khí trang bị các thiết bị cơ bản. Trường theo mô hình giáo dục kỹ nghệ của Pháp, lấy xưởng thực hành làm trung tâm, khác biệt rõ rệt so với các cơ sở hành chính hoặc giáo dục phổ thông cùng thời.

Năm 1915, trường mở rộng thêm các ký túc xá kiểu thuộc địa, thích nghi khí hậu nhiệt đới, với hành lang dài, mái dốc lớn, cửa mở đối lưu và các khoảng lùi thoáng đãng. Chỉ hai năm sau, khu nội trú được mở rộng thêm, hình thành một quần thể đào tạo và lưu trú khá hoàn chỉnh. Trong danh sách nhập học năm 1915, có tên ông Tôn Đức Thắng, người sau này trở thành Chủ tịch nước, đạt điểm trung bình cao trong môn máy móc, mặc dù sau đó ông chuyển sang học ngành điện và ô tô rồi được điều động đi Pháp vào năm 1916.

Ngoài ra, có nhiều thông tin cho biết Chủ tịch Hồ Chí Minh từng theo học tại trường vào năm 1911, trước khi rời Sài Gòn trên chiếc tàu Amiral Latouche-Tréville để bắt đầu hành trình tìm kiếm con đường cứu nước. Những di tích còn lại, từ danh sách học sinh cũ đến các chứng tích lịch sử, đã góp phần làm rõ hơn vai trò của trường trong giai đoạn lịch sử đất nước và hình thành nên các con người kiệt xuất trong thế hệ tiếp theo.