LUẬT BÙNG NỔ, CHỦ QUÁN CÀ PHÊ BỐI RỐI VỀ PHÍ BẢN QUYỀN ÂM NHẠC

Các chủ quán cà phê tại TP.HCM ngày càng lo lắng về quy định mới liên quan đến việc đóng phí bản quyền âm nhạc. Trước đây, nhiều cơ sở chỉ sử dụng các dịch vụ miễn phí như YouTube Premium hay Spotify Premium để phát nhạc mà chưa từng bị gặp rắc rối từ cơ quan chức năng hay đơn vị quản lý quyền tác giả. Tuy nhiên, gần đây, họ bắt đầu nhận ra mức phí có thể lên tới 2 triệu đồng mỗi năm cho diện tích khoảng 30-45 m2, là khoản chi phí đáng kể trong bối cảnh còn phải đối mặt với nhiều loại thuế phí khác.

Một chủ quán chia sẻ: “Nếu buộc phải đóng khoản phí đó, tôi sẽ cân nhắc tìm các nguồn nhạc không mất phí để tiết kiệm, dù điều này có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của khách hàng.” Nhiều chủ quán mong muốn có hướng dẫn rõ ràng về quy trình đóng phí để yên tâm kinh doanh và tránh rủi ro về pháp lý. Họ vẫn còn khá mơ hồ về việc đóng phí cho ai và thủ tục thực hiện như thế nào, khiến nhiều người lo sợ vô tình phát hành bản nhạc chưa được phép và bị xử phạt.

Một chủ quán khác mong muốn cơ chế mở nhạc đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện hơn. “Chúng tôi không phản đối đóng phí bản quyền, nhưng cần biết chính xác liên hệ với ai, nộp phí vào đâu và sử dụng âm nhạc ra sao sau khi đã đóng,” người này nói. Trong khi chờ đợi hướng dẫn rõ ràng, họ tạm thời chuyển sang phát nhạc không lời để đảm bảo hoạt động bình thường.

Theo luật sư Phan Vũ Tuấn, việc sử dụng âm nhạc trong kinh doanh đúng luật buộc chủ doanh nghiệp phải biết rõ mình cần phải thanh toán phí bản quyền cho ai. “Bạn đi mua hàng hoặc sử dụng dịch vụ đều phải rõ người thu phí là ai. Không thể viện lý do không biết để thoái thác trách nhiệm,” ông nói. Tuy nhiên, các tổ chức như Cục Bản Quyền và các tổ chức đại diện quyền tác giả chưa truyền thông đủ rõ ràng về quy trình cần thiết, dẫn đến tình trạng chủ quán ngơ ngác trước quy định mới.

Hồi năm 2017 từng xảy ra vụ việc Trung tâm Bản quyền tác giả VCPMC thu tiền tại quán của họa sĩ Vũ Huy ở Hà Nội mà không cung cấp rõ giấy tờ ủy quyền từ các tác giả. Chủ quán này thậm chí còn ngạc nhiên vì không thấy bất cứ giấy tờ nào chứng minh họ được ủy quyền thu tiền của các tác giả. Một lãnh đạo của Cục Bản quyền cũng khẳng định: “Nếu không có hợp đồng ủy quyền hoặc danh sách các bài hát rõ ràng thì quán không phải nộp tiền tác quyền.”

Hiện tại, các quán cà phê vẫn sử dụng nhiều nguồn phát nhạc như YouTube, Spotify, USB, CD hoặc đĩa than để phục vụ khách. VCPMC vẫn thu tiền từ các quán lớn, và theo báo cáo năm 2025, tổ chức này đã thu tới 31,4 tỷ đồng từ các hoạt động nhạc nền, tăng 45% so với năm trước.

Chuyên gia luật Phan Vũ Tuấn nhấn mạnh: “Khi doanh nghiệp sử dụng âm nhạc nhằm mục đích thương mại, họ buộc phải có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả và thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo quy định pháp luật. Việc này đòi hỏi chủ doanh nghiệp liên hệ trực tiếp để thỏa thuận hoặc thực hiện thủ tục phù hợp.” Ông cũng lưu ý rằng việc không thuộc quản lý của VCPMC không có nghĩa là tác phẩm được sử dụng miễn phí. Do đó, các doanh nghiệp cần xác định rõ ai là chủ thể sở hữu quyền để tránh gây tranh chấp hay vi phạm pháp luật.

Chuyên gia luật đề nghị các tổ chức đại diện quyền như VCPMC, Hiệp hội công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) hay Hội bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để các chủ cơ sở hiểu rõ phạm vi thu, cách nộp tiền và quy trình legal sử dụng âm nhạc. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro vi phạm pháp luật và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ của mình.