KHÔNG PHẢI BÂY GIỜ MỚI QUAN TÂM: HÀNH TRÌNH TÌM KIẾM HÀI CỐT LIỆT SĨ 60 NĂM ĐẦU ĐỜI

Trong những ngày gần đây, công tác quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng đã thu hút sự chú ý của dư luận. Nhiều người băn khoăn tại sao quá trình khai quật lại diễn ra muộn đến vậy, dù đã có thông tin về các rãnh mộ tập thể từ nhiều thập kỷ trước. Đặc biệt, từ những câu hỏi về lý do không bắt đầu công việc này từ năm 1995, nhiều người vẫn chưa rõ những khó khăn và thách thức đã cản trở quá trình.

Phóng viên Thanh Niên đã trao đổi với kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, người đứng ra thực hiện hồ sơ về những mộ liệt sĩ tại khu vực này. Ông Thắng giải thích rằng, việc chậm trễ không xuất phát từ ý nghĩa thiếu quyết tâm, mà do nhiều yếu tố khách quan phức tạp, từ dữ liệu hạn chế, công nghệ lạc hậu đến sự mai một của nhân chứng qua nhiều năm.

Ông Thắng cho biết, từ năm 1995, các cơ quan chức năng đã từng nhận thông tin từ nhân chứng về những rãnh mộ tập thể trong khu nghĩa địa cũ, nay chính là công viên Lê Thị Riêng. Tuy nhiên, việc xác định chính xác vị trí dựa trên ký ức và tài liệu không còn nguyên vẹn là một thách thức lớn. Khi khu nghĩa địa ban đầu bị giải tỏa, thay đổi diện mạo đô thị, các dấu vết cũ dần biến mất, khiến việc định vị trở nên cực kỳ khó khăn. Thậm chí, những ký ức của nhân chứng chỉ có thể giúp định hướng sơ bộ, còn việc xác định chính xác phải dựa vào các phương pháp khoa học chặt chẽ hơn.

Điều đặc biệt làm rõ là sự khác biệt về nguồn dữ liệu giữa hiện tại và năm 1995. Trước đây, các nguồn tư liệu chiến tranh, ảnh vệ tinh, bản đồ cổ và các dữ kiện quốc tế còn hạn chế, việc truy cập thông tin gặp nhiều trở ngại. Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ, việc tích hợp dữ liệu ảnh vệ tinh, bản đồ cũ, ảnh địa hình, và các nguồn dữ liệu khác đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác nghiên cứu. Ông Thắng nhấn mạnh: “Ngày nay, chúng tôi có thể phân tích, đối chiếu dữ liệu nhiều lớp để xác định vị trí chính xác hơn nhiều lần so với quá khứ.”

Một bước ngoặt quan trọng trong quá trình nghiên cứu là khi ông Thắng tìm thấy một bức ảnh màu của hãng AP chụp ngày 12.2.1968, ghi lại cảnh chôn cất thi thể chiến sĩ trong trận Mậu Thân. Bức ảnh giúp xác định rõ vị trí rãnh mộ và xác định mốc thời gian cụ thể, làm rõ rằng những rãnh mộ đã hình thành sau các trận chiến ác liệt đó. Nhờ đó, các hồ sơ liên quan đến việc chôn cất hàng nghìn chiến sĩ được củng cố chắc chắn hơn.

Con đường đi đến sự thật không chỉ dựa vào công nghệ mà còn dựa trên ký ức của nhân chứng. Rất nhiều người đã chia sẻ những câu chuyện, hình ảnh họ chứng kiến trong quá khứ, dù đã trôi xa hàng chục năm. Tuy nhiên, ông Thắng lưu ý rằng, những lời kể này cần ghi nhận và đối chiếu thận trọng, vì ký ức dễ bị phai nhạt hoặc thay đổi theo thời gian. Những lời kể ấy hiện nay giúp bổ sung dữ liệu, phối hợp với các nguồn khác để tạo thành bức tranh toàn diện.

Công tác quy tập đang diễn ra với nhiều bước chuẩn bị kỹ lưỡng: từ khảo sát bằng radar xuyên đất, chụp ảnh điện tử đến bóc tách lớp đất trong khu vực nghi vấn. Kết quả ban đầu đã cho thấy những hài cốt đầu tiên và tính đến ngày 7.7, đã xác định và cất bốc được 11 bộ hài cốt.

Trong hành trình dài gần 60 năm, quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không chỉ là nỗ lực của chính quyền mà còn là câu chuyện của sự kiên trì, khoa học và lòng thành kính của toàn xã hội. Những mảnh ghép từ tư liệu, hình ảnh, ký ức nhân chứng dần được ghép lại, mở ra hy vọng tìm thấy nơi an nghỉ xứng đáng cho các anh hùng đã nằm lại trong lòng đất qua nhiều thế hệ.