SỰ THẬT ĐẰNG SAU BÊN NÀGỒI GIAN LẬN KỲ THI TỐT NGHIỆP 19 NĂM TRƯỚC
Trong tư liệu của PV Thanh Niên, còn lưu lại một câu chuyện từng gây chấn động cách đây hơn hai thập kỷ, phản ánh rõ nét về những âm mưu gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Vào chiều ngày 30.5.2007, khi kỳ thi môn vật lý bước sang buổi thi thứ hai tại hội đồng thi Trung tâm GDTX Lương Tài, Bắc Ninh, một nhóm người đang âm thầm giải bài thi ngay tại phòng y tế. Đặc biệt, bên cạnh họ là chiếc máy photocopy dùng để sao in bài thi, đã bị hai thanh tra của Bộ GD-ĐT, đều là giảng viên Trường ĐH Thương mại, phát hiện và bắt quả tang.

Tang vật thu giữ gồm hai đề thi (mã số 262 và 272) bản copy qua quét và in ra, cùng với bản trả lời câu hỏi đã có đáp án của đề thi mã 262, và một tập sao của bản trả lời này. Cả hai thanh tra đã lập biên bản sự việc, và ngay trong đêm, Bộ GD-ĐT đã tổ chức cuộc họp khẩn với Ban Chỉ đạo thi tỉnh Bắc Ninh. Sau đó, nhằm đảm bảo an toàn, họ đã luân chuyển hai thanh tra này đến những điểm khác để làm nhiệm vụ.

Dù đã 19 năm trôi qua, các chứng cứ về vụ việc này vẫn còn nguyên giá trị trong ký ức của những người liên quan. Tuy nhiên, khi PV liên hệ để xin phỏng vấn, cả hai đều từ chối nói về quá khứ, chỉ xin lỗi và đề nghị để mọi chuyện trôi qua.

Ý tưởng sử dụng cán bộ, giảng viên ĐH trong giám sát kỳ thi bắt đầu từ năm 2007, khi Bộ GD-ĐT vận dụng hình thức thanh tra ủy quyền tại các địa phương. Đến năm 2015, với kỳ thi tuyển sinh ĐH tích hợp cùng tốt nghiệp, vai trò của các giảng viên ĐH dần chuyển sang hình thức giám sát chính thức hơn, nhưng vẫn chủ yếu theo tính biểu tượng.

GS Vũ Hoàng Linh, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội), nhận xét: “Các địa phương đã có lực lượng rất đông đảo, việc cán bộ ĐH tham gia chỉ mang tính hỗ trợ, giúp đảm bảo tính nghiêm túc của kỳ thi chứ không thể thay thế lực lượng chính trực tại điểm thi.”

TS Lê Đông Phương, chuyên gia nghiên cứu giáo dục ĐH, phân tích: “Họ xuất hiện như những ‘bên thứ ba’ trung lập, giúp địa phương phát hiện những điểm bất cập. Thực tế, các đoàn kiểm tra này không có quyền hạn quá lớn, và họ chỉ là những người quan sát khách quan để hỗ trợ, chứ không thể chịu trách nhiệm về các sai phạm.”

PGS Nguyễn Phong Điền, Phó giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, nhấn mạnh: “Vai trò của đội kiểm tra từ các trường ĐH rất quan trọng thể hiện trách nhiệm cộng đồng vì đây là kỳ thi quyết định chất lượng đầu vào của nhiều trường ĐH.” Tuy nhiên, ông cũng nhận định: “Những thủ đoạn gian lận tinh vi ở các địa phương khiến nhiều lần, dù có các đoàn giám sát, việc phát hiện gian lận vẫn khó khăn.”

PGS Đỗ Hồng Cường, Hiệu trưởng Trường ĐH Thủ đô, chia sẻ: “Chúng tôi tham gia giám sát điểm thi nhưng may mắn mọi việc đều ổn. Tuy nhiên, cũng đùa vui rằng, khó ai có thể phòng ngừa kẻ gian nếu chuyện chuẩn bị đã từ lâu trong kế hoạch của họ.”

Thể hiện rõ qua câu chuyện này là sự phức tạp của gian lận thi cử, dù có sự có mặt của các đội giám sát ĐH. Những âm mưu tinh vi vẫn luôn đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các biện pháp kiểm tra và ý thức giữ vững tính công bằng trong thi cử.