Viện KSND tối cao đề xuất cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý và khơi thông các dự án còn khả thi

Trong bối cảnh xây dựng Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi, Viện KSND tối cao mới đây đã lấy ý kiến về dự thảo hồ sơ chính sách, trong đó có đề xuất quan trọng về việc bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là một bước đi nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cá nhân và tổ chức trong quá trình xử lý vụ việc hình sự, đồng thời thúc đẩy hiệu quả thu hồi tài sản và giải pháp xử lý các dự án còn khả thi.

Theo đó, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự không phải là xóa bỏ nghĩa vụ pháp lý mà là tạm thời chưa tiến hành truy tố trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm tạo điều kiện cho người phạm tội khắc phục hậu quả. Cơ chế này hướng tới giảm thiểu những tổn thất không đáng có và giảm thiểu tâm lý e ngại trong thi hành nhiệm vụ của cán bộ, công chức, nhất là trong các vụ án liên quan đến tài chính hoặc dự án còn khả năng cứu vãn.

Viện KSND tối cao đề xuất chủ thể được xem xét tạm hoãn là người bị tố giác, kiến nghị khởi tố, bị can hoặc bị cáo, khi họ có đơn xin đồng thời đáp ứng các điều kiện về cam kết khắc phục hậu quả, khả năng thực hiện phương án đã đề ra, cung cấp đầy đủ chứng cứ chứng minh khả năng này, cùng việc phải tuân thủ đúng quy định pháp luật như có mặt đầy đủ theo giấy triệu tập, không bỏ trốn, không tiếp tục phạm tội hoặc tiêu hủy, giả mạo chứng cứ.

Trong quá trình tiến hành, các cơ quan tố tụng sẽ ra quyết định tạm hoãn hoặc đình chỉ điều tra vụ án, tùy theo từng tình huống cụ thể. Thời hạn tạm hoãn dự kiến tối đa không quá 2 năm, có thể gia hạn một lần không quá 1 năm nếu cần thiết. Khi người bị tạm hoãn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khắc phục hậu quả, cơ quan có thẩm quyền sẽ ra quyết định không khởi tố hoặc tuyên án miễn trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh đó, đề xuất cũng quy định rõ các bước xử lý khi hậu quả chỉ được khắc phục một phần hoặc các cam kết không được thực hiện đúng hạn, trong đó có thể yêu cầu phục hồi điều tra hoặc tiếp tục xét xử.

Trước đó, Bộ Công an cũng đã kiến nghị xây dựng cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong dự thảo Bộ luật Hình sự, chủ yếu dành cho các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, góp phần đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh mà không làm giảm đi các nguyên tắc pháp luật nghiêm khắc, minh bạch. Cơ chế này đặt ra ba điều kiện cho người được tạm hoãn, gồm việc gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì lý do phát triển, không dính đến tham nhũng, đồng thời có phương án khắc phục khả thi, đem lại hiệu quả rõ ràng.