KHI ĐẠI DỊCH TƯƠNG LAI CHỈ CÒN HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ

Khi nhắc đến The Odyssey, nhiều người ngay lập tức hình dung ra những con quái vật khổng lồ, những chuyến hải trình đầy bão tố hay trận đấu với Cyclops, Sirens và Poseidon. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ phiêu lưu ấy, sử thi của Homer thực chất kể một câu chuyện khác hẳn: không phải là hành trình chinh phục thế giới, mà là cuộc hành trình kéo dài gần 20 năm của một người đàn ông để trở về mái ấm của mình. Chính điều đó góp phần giữ cho tác phẩm này luôn còn mới mẻ, sống động suốt hơn ba thiên niên kỷ và cũng lý do khiến nhiều nhà làm phim, trong đó có Christopher Nolan, chọn lấy cảm hứng từ nó để kể câu chuyện thời đại.

Trong bối cảnh xã hội ngày nay, dòng chảy của những câu chuyện về sức mạnh và chiến thắng dần nhường chỗ cho sự trân trọng những giá trị về ý nghĩa, bản lĩnh và hành trình trưởng thành. Đối diện với những thách thức trong cuộc sống, đàn ông hiện đại không còn đặt nặng việc vượt qua người khác nữa mà hướng đến việc giữ vững những điều quan trọng: sức khỏe, hạnh phúc gia đình, lời hứa hay sự bình yên trong tâm trí. Có lẽ vì thế, nhiều người nhìn nhận mình trong hình mẫu của Odysseus hơn là Achilles.

Nếu Achilles tượng trưng cho vinh quang chiến trường, thì Odysseus lại là hình ảnh của người đàn ông biết chịu đựng, biết chờ đợi, và biết vì ai mà tiếp tục đi tiếp. Khi còn trẻ, đa phần đàn ông đều mơ ước chinh phục, muốn đạt thật nhiều thành tựu. Họ xem thành công là sự ghi nhận của thế giới về sức mạnh và khả năng của bản thân. Nhưng khi tuổi tác qua đi, định nghĩa đó dần thay đổi.

Điều khó khăn nhất của đàn ông hiện nay không còn là chiến thắng hay chinh phục nữa, mà là duy trì những điều quý giá trong cuộc sống. Là sức khỏe trước áp lực công việc. Là giữ gìn hạnh phúc gia đình giữa bộn bề lo toan. Là giữ lời hứa với con cái khi thời gian dành cho chúng ngày càng ít đi. Là giữ sự bình yên trong tâm trí giữa muôn vàn lo toan tài chính và kỳ vọng xã hội. Một số người bắt đầu nhìn mình trong hình ảnh của Odysseus: những ai dù gặp thất bại, vẫn kiên trì tiến tới, dù lạc lối, vẫn không quên đích đến.

Cụ thể, “Ithaca” trong The Odyssey không còn chỉ là một hòn đảo xưa cũ mà trở thành biểu tượng cho mục tiêu riêng của từng người đàn ông. Có người ngày trả hết nợ nần, có người giảm được cân sau thời gian dài chăm sóc sức khỏe, có người bỏ thuốc lá, hay đơn giản là chỉ mong đủ điều kiện chăm sóc sức khỏe cha mẹ, hay dành thời gian bên con hơn. Những mục tiêu này không mang tính hào nhoáng như đánh bại quái vật, nhưng lại mang đậm ý nghĩa riêng của mỗi người, và cũng không dễ dàng để đạt được.

Các nghiên cứu từ Journal of Personality and Social Psychology cũng cho thấy, những người theo đuổi mục tiêu dựa trên giá trị cá nhân và ý nghĩa lâu dài thường có khả năng duy trì kỷ luật, đạt thành quả và hạnh phúc cao hơn so với những người chú trọng thành tích ngắn hạn hay các phần thưởng bên ngoài. Điều đó chứng minh rằng, con đường dài của cuộc đời không phải là nhờ những cảm xúc nhất thời, mà dựa trên việc rõ ràng về “Ithaca” của riêng mình.

Trong thế giới ngày nay, những con quái vật trong truyện của Homer cũng không mất đi, chỉ là hình dáng đã biến đổi. Cyclops của người đàn ông hiện đại có thể là khoản nợ tín dụng ngày một lớn, Sirens chính là các thông báo liên tục từ điện thoại hay các nội dung hấp dẫn, kéo dài khiến người ta trì hoãn. Lotus-Eaters của thời số hóa chính là cảm giác bận rộn, khiến nhiều người quên mất mục tiêu ban đầu của mình, hoặc mất phương hướng.

Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là “goal disengagement”, sự tách rời khỏi mục tiêu dài hạn do ảnh hưởng của phần thưởng ngắn hạn hay sự cám dỗ của nội dung giải trí. Trong kỷ nguyên mạng xã hội, cuộc chiến của đàn ông không còn là chống lại những đe dọa rõ rệt nữa, mà chính là giữ vững khả năng tập trung vào những điều thực sự quan trọng. Khi các yếu tố xung quanh luôn gây xao nhãng, để kiên trì theo đuổi mục tiêu chính là thử thách lớn nhất.

Tại sao The Odyssey vẫn giữ được sức quyến rũ suốt hàng ngàn năm? Đó chính là bởi nó kể về một người đàn ông không phải là vô địch không bao giờ vấp ngã. Odysseus phạm nhiều sai lầm, mất đồng đội, nhiều lần thất vọng, và hành trình của ông còn dài hơn dự định. Ông không trở thành anh hùng vì chưa từng thất bại, mà vì mỗi lần vấp ngã, ông đều hướng về “Ithaca” của mình – mục tiêu dài hạn duy nhất. Chính khả năng phục hồi, ý chí kiên định và thái độ không bỏ cuộc đã làm nên sức sống của nhân vật này suốt hơn 2.900 năm.

Trong cuộc sống thường nhật, không ai phải đối mặt với quái vật biển hay các vị thần giận dữ. Nhưng ai trong chúng ta cũng có những hành trình gian nan, những lúc nghi ngờ chính mình, muốn bỏ cuộc hoặc lạc lối. Có người mất mười năm để xây dựng sự nghiệp, người khác trải qua nhiều năm chữa lành vết thương sau đổ vỡ, hoặc dành nhiều tuổi trẻ để trở thành người bố tốt hơn. Những hành trình đó không có danh hiệu hay huy chương, nhưng đòi hỏi một dạng dũng cảm bền bỉ: dám tiếp tục bước đi mà không biết kết quả.

Có lẽ lý do lớn nhất The Odyssey vẫn còn vẹn nguyên giá trị là vì nó không hứa hẹn thành công nhanh chóng, không tôn vinh người hùng hoàn hảo. Thay vào đó, nó kể câu chuyện của những người bình thường – nhiều lần lạc đường, nhiều lần muốn bỏ cuộc, nhưng vẫn kiên trì tiến về đích vì biết rõ “Ithaca” của họ chính là chặng đường tựrộng của chính mình. Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên Journal of Contextual Behavioral Science cho thấy, các mối quan hệ thân thiết hơn, cảm giác ý nghĩa và ý chí bền bỉ giúp đàn ông vượt qua nhiều thử thách của cuộc sống.

Như một lời nhắc nhở mang tính thời đại, rằng giá trị của một người đàn ông không nằm ở tốc độ chạy đua, mà ở khả năng giữ vững mục tiêu, dù những thử thách có lớn đến đâu. Bởi cuộc hành trình dài nhất không phải là đi xa, mà chính là duy trì niềm tin rằng ta còn có thể trở lại, còn có thể trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình sau những giông bão. Và đó chính là thông điệp vượt thời gian của The Odyssey – không cần phải thắng tất cả, miễn là không bao giờ bỏ cuộc trên hành trình trở về nhà.