NỢ THUẾ CHỦ YẾU NÊM VÀO DOANH NGHIỆP, KHÔNG PHẢI CÁ NHÂN: BẤT CẬP NHẬN ĐỊNH CẦN CẨN TRỌNG

QUỐC HỘI SỬA ĐỔI LUẬT QUẢN LÝ THUẾ VÀO CUỐI NĂM 2023 đã bổ sung quy định về việc hoãn xuất cảnh đối với chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp khi doanh nghiệp chậm nộp thuế, có hiệu lực từ ngày 1.7.2026. Theo đó, các cá nhân liên quan bị ảnh hưởng nếu doanh nghiệp của họ nợ thuế vượt quá mức quy định, đặc biệt khi chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế. Cụ thể, tại điều 17 mới sửa đổi, các cá nhân như chủ sở hữu hưởng lợi, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đều nằm trong diện bị cưỡng chế xuất cảnh.

Chuyên gia kinh tế, GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh, Đại học Kinh tế TP.HCM, cho biết quy định này vẫn còn nhiều tranh cãi. Ông nhấn mạnh rằng, quy định tạm hoãn xuất cảnh cần phân biệt rõ ràng giữa trách nhiệm của doanh nghiệp và của cá nhân liên quan. Việc bắt con người chịu trách nhiệm hay chịu hạn chế đi lại dựa trên nợ thuế của doanh nghiệp là chưa hợp lý, đặc biệt khi doanh nghiệp có thể bán tài sản hoặc trừ nợ để trả nợ thuế, chứ không nên gây khó dễ cho cá nhân.

Theo ông, nợ thuế phải nhằm vào tài sản của doanh nghiệp, còn việc cấm xuất cảnh quá nghiêm ngặt khiến cho các cổ đông, nhà đầu tư có thể bị ảnh hưởng vô lý. Đặc biệt, các cổ đông không tham gia điều hành hoặc quản lý trực tiếp lại có thể bị liên đới, gây ra nhiều bất cập trong thực tiễn.

Trong khi đó, luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc hãng luật IAM TP.HCM, nhận định rằng, quy định mở rộng về chủ sở hữu hưởng lợi là quá rộng, bởi các doanh nghiệp lớn thường có các nhà quản lý hoặc người đại diện pháp luật khác nhau, và nhiều người sở hữu cổ phần nhưng không tham gia điều hành. Với luật sửa đổi, chủ sở hữu vốn từ 25% trở lên mới bị xem là có khả năng bị tạm hoãn xuất cảnh khi doanh nghiệp nợ thuế, nhưng điều này vẫn còn gây tranh cãi về tính công bằng.

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, cũng bày tỏ quan ngại về quy định mới. Ông cho rằng việc mở rộng đối tượng bị tạm hoãn xuất cảnh đến các cá nhân không thực sự tham gia quản lý, quyền quyết định của doanh nghiệp như cổ đông lớn hoặc thành viên góp vốn là không hợp lý. Thay vì đó, ông đề xuất chỉ nên áp dụng cho người đại diện theo pháp luật hoặc quản lý chủ chốt, tránh gây khó khăn vô lý cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp đang làm ăn bình thường.

Từ góc độ pháp lý, các chuyên gia cảnh báo rằng việc áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh rộng rãi có thể dẫn đến ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực xuất nhập khẩu – nơi đòi hỏi việc đi lại liên tục của các cổ đông và quản lý. Đồng thời, việc chiếm dụng thông tin cá nhân để lập các doanh nghiệp ma trốn thuế cũng làm dấy lên các lo ngại về quyền lợi cá nhân và quy trình xử lý vi phạm.

Theo Nghị định 49/2025, mức nợ thuế để bị tạm hoãn xuất cảnh tại các trường hợp cá nhân nợ quá hạn là từ 50 triệu đồng trở lên đối với cá nhân kinh doanh, và từ 500 triệu đồng trở lên đối với người đại diện doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký cùng khoản nợ quá hạn 120 ngày trở lên.

Các chuyên gia đều nhất trí rằng, việc quy định tạm hoãn xuất cảnh cần hết sức thận trọng, để không gây ra những bất công, gây khó khăn không cần thiết cho các doanh nghiệp hợp pháp và người liên quan. Việc này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo vệ quyền lợi cá nhân và duy trì tính minh bạch trong quản lý thuế.