Gánh Nặng Chăm Sóc Người Thân Gây Suy Sụp Tinh Thần: Câu Chuyện Đẫm Nước Mắt về Các Người Cha, Người Mẹ và Núi Anh Chị Em Phải Vật Lộn Với Áp Lực Tâm Thần

Buổi sáng đầu đông, chị Hạnh, 46 tuổi, sinh sống tại quận Hoàng Mai (Hà Nội), dậy từ lúc 4h30 theo thói quen đã duy trì suốt ba năm qua. Điều đầu tiên chị làm là vệ sinh cá nhân cho chồng – anh Dũng, 52 tuổi, bị tai biến mạch máu não từ năm 2022, liệt nửa người và gần như mất khả năng giao tiếp.

Trong lúc chị xoay người anh để xoa bóp tay chân, tiếng rên yếu ớt phát ra. “Anh đau à?” – chị thì thầm. Anh không đáp lại, chỉ nhìn chị bằng ánh mắt vô định khiến tim chị quặn thắt.

Suốt ba năm qua, chị Hạnh vừa là điều dưỡng bất đắc dĩ, vừa là trụ cột kinh tế gia đình. Mỗi ngày, chị vừa chăm sóc chồng, vừa tranh thủ làm thêm bán hàng online đến khuya. Đêm nào chị cũng nghe tiếng máy xông khí dung của chồng, mắt trũng xuống vì thiếu ngủ kéo dài.

Cách đây 5 tháng, gia đình lại đón nhận thêm một cú sốc khi em gái của chồng – chị Thủy, 40 tuổi, được chẩn đoán mắc suy thận giai đoạn cuối. Không còn ai trong gia đình có thể chăm sóc, lịch trình ngày ngày của chị Hạnh trở nên dày đặc hơn bao giờ hết: sáng chăm chồng, trưa lo cho em gái chồng vào viện lọc máu.

Chị kể rằng, tuần thứ ba sau biến cố, cơ thể bắt đầu run rẩy không rõ nguyên nhân, nhiều đêm sợ hãi mỗi khi nghe tiếng còi xe cấp cứu. Có hôm tỉnh dậy, chị không biết mình đang ở viện hay tại nhà, đôi chân mềm nhũn và tâm trí rối loạn. Bác sĩ tâm thần tại một bệnh viện tuyến cuối đã chẩn đoán chị bị trầm cảm nặng kèm rối loạn lo âu do căng thẳng kéo dài.

Những vụ ly kỳ của cuộc sống cứ liên tiếp xảy đến, khiến ai nấy đều cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức. Tương tự, câu chuyện của Lan, 19 tuổi, sinh viên đại học tại Đà Nẵng, khi bố cô mắc ung thư phổi giai đoạn cuối, khiến cuộc đời cô rẽ sang một hướng mới. Lan phải bỏ học để chăm sóc bố, ghi chép từng lịch truyền hóa trị, theo dõi xét nghiệm, chuẩn bị thuốc men mỗi ngày.

Trong suốt gần hai năm chống chọi với bệnh tật của bố, tài chính gia đình cạn kiệt. Lan làm ba công việc bán thời gian để trang trải chi phí, từ phục vụ quán cà phê sáng, bán hàng online buổi tối cho đến dạy kèm khi rảnh rỗi. Sự kiệt sức tích tụ khiến cô thay đổi rõ rệt: ít nói, mất ngủ liên tục, có ngày nằm bất động đến trưa. Một lần, khi đưa bố đi khám bệnh, cô đã ngã quỵ ngay trong hành lang bệnh viện. Kết quả chẩn đoán cho thấy cô mắc trầm cảm, nguyên nhân chính là stress kéo dài cộng thêm áp lực tài chính và nỗi sợ mất người thân.

Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, khẳng định rằng đa phần các bệnh nhân trầm cảm đều cần điều trị toàn diện, bao gồm dùng thuốc, hỗ trợ tâm lý và kiểm soát các bệnh lý đi kèm. Quá trình này thường kéo dài và đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ của đội ngũ y bác sĩ cùng gia đình.

Theo bác sĩ Chung, gánh nặng chăm sóc là vấn đề được quốc tế quan tâm, phản ánh rõ rệt những căng thẳng về thể chất, tinh thần và tài chính mà người chăm sóc phải đối mặt hàng ngày. Những người phải chăm sóc bệnh nhân mãn tính, người khuyết tật hay người mất khả năng tự chủ thường xuyên hy sinh thời gian, giấc ngủ, cuộc sống cá nhân và cả sự nghiệp của mình, dẫn tới tình trạng kiệt quệ cả thể chất lẫn tinh thần.

Chuyên gia phân tích, trường hợp của chị Hạnh, Lan hay các trường hợp tương tự là ví dụ điển hình của gánh nặng này. Người chăm sóc phải chấp nhận rũ bỏ các hoạt động xã hội, ít khi dành thời gian cho bản thân và ít khi nhận được sự sẻ chia từ gia đình hay bạn bè. Những yếu tố tưởng chừng nhỏ nhặt lại tích tụ dần, bào mòn sức chịu đựng, khiến trầm cảm ngày càng nặng nề hơn theo thời gian.

Bác sĩ Chung nhấn mạnh rằng, để giảm bớt áp lực, vai trò của gia đình là rất quan trọng. Việc chia sẻ công việc, động viên tinh thần hoặc thay phiên nhau chăm sóc có thể giúp người chăm chính tìm lại cân bằng. Trong những trường hợp đặc biệt, gia đình còn có thể thuê người chăm sóc chuyên nghiệp, sử dụng dịch vụ tại nhà hoặc gửi người bệnh vào các trung tâm dưỡng lão có uy tín. Đây là giải pháp giúp giảm gánh nặng, bảo vệ sức khỏe tinh thần cho cả người chăm sóc lẫn bệnh nhân.