Kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu tính thuế hộ kinh doanh: Bao giờ việc này mới diễn ra phù hợp?

THEO QUYẾT ĐỊNH 3389 CỦA BỘ TÀI CHÍNH, TỪ NĂM 2026, HỆ THỐNG THUẾ KHOẢN SẼ KẾT THÚC, THAY VÀO ĐÓ LÀ HÌNH THỨC TÍNH THUẾ DỰA TRÊN DOANH THU VÀ LỢI NHUẬN CỦA HỘ KINH DOANH.
Cụ thể, hộ kinh doanh (HKD) có doanh thu dưới 200 triệu đồng/năm sẽ không còn chịu thuế; các hộ có doanh thu từ 200 triệu đến dưới 3 tỉ đồng sẽ bị tính thuế theo phương pháp trực tiếp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu; còn những hộ có doanh thu trên 3 tỉ đồng sẽ thực hiện tính thuế theo phương pháp khấu trừ trên lợi nhuận, thuế suất 17%.

NHIỀU Ý KIẾN CHO RẰNG NGƯỠNG DOANH THU CHỊU THUẾ CẦN ĐƯỢC NÂNG CAO. Mức 200 triệu đồng/năm bị đánh giá là quá thấp. Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, đã đưa ra ví dụ: một hộ kinh doanh mở quán ăn có doanh thu 201 triệu đồng mỗi năm, trung bình 16,75 triệu mỗi tháng, lợi nhuận 10% thì thu nhập thực tế chưa đủ trang trải cuộc sống. Ngay cả khi lãi 20 triệu đồng/tháng, doanh thu đạt khoảng 2,4 tỉ đồng/năm, mức doanh thu tính thuế mà ông đề xuất là khoảng 2 tỉ đồng/năm.

Trước đó, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, đề xuất nâng ngưỡng doanh thu tính thuế hộ kinh doanh lên 1 tỉ đồng/năm. Với mức doanh thu này, lợi nhuận trung bình khoảng 15-16%, hộ kinh doanh sẽ có lợi nhuận khoảng 150 triệu đồng mỗi năm, tức chưa đến 14 triệu đồng/tháng. Mức này vẫn thấp hơn mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ năm 2026. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã chấp thuận nâng mức giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân lên 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng cho người phụ thuộc. Tuy nhiên, dù ngưỡng thuế tăng, hộ kinh doanh vẫn thiệt thòi hơn so với người làm công ăn lương, đặc biệt khi mức giảm trừ gia cảnh cho lao động chính đã được điều chỉnh lại nhưng vẫn còn chưa phù hợp.

CẦN XÁC ĐỊNH NGƯỠNG THEO CƠ SỞ DỮ LIỆU CHÍNH XÁC

Dữ liệu tháng 7 năm 2025 cho thấy, có khoảng 1,5 triệu hộ kinh doanh với doanh thu từ 200 triệu đồng trở xuống, chiếm 65,7% tổng số 2,35 triệu hộ, đóng góp 2.410 tỉ đồng thuế. Trong đó, có khoảng 791.000 hộ có doanh thu từ 200 triệu đến 3 tỉ đồng, nộp 7.886 tỉ đồng thuế; hơn 12.000 hộ có doanh thu từ 3 đến 50 tỉ đồng, nộp 1.032 tỉ đồng; và khoảng 1.464 hộ có doanh thu trên 50 tỉ đồng, đóng góp khoảng 288 tỉ đồng.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đưa ra ngưỡng doanh thu hoặc số lượng nhân công để khuyến khích doanh nghiệp cá thể chuyển đổi thành công ty tư nhân, nhằm bảo vệ tài sản cá nhân và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Chẳng hạn Nhật Bản yêu cầu đăng ký nộp thuế tiêu dùng nếu doanh thu vượt quá 10 triệu yen (tương đương 75.000 USD); Đức với ngưỡng doanh thu 22.000 EUR/năm; Pháp đặt ra mốc 77.700 EUR đối với dịch vụ và 188.700 EUR với thương mại hàng năm.

Luật sư Trần Xoa đề xuất nâng ngưỡng doanh thu tính thuế lên 2 tỉ đồng, tuy nhiên nhận định rằng, nếu thực hiện thì số hộ phải nộp thuế sẽ giảm đáng kể, lên đến vài triệu. Do đó, ông đề xuất giữ mức 1 tỉ đồng để phù hợp hơn với quy trình kê khai hóa đơn, đồng thời nhấn mạnh việc xác định chính xác các ngưỡng này là cực kỳ cần thiết để tránh các bất cập trong thực thi. Chẳng hạn, một quán ăn có doanh thu gần 3 tỉ đồng/năm, khi tính thuế theo mức 4,5% sẽ đóng khoảng 135 triệu, nhưng khi khai nâng doanh thu lên trên 3 tỉ để áp dụng mức 17% trên lợi nhuận, số thuế có thể giảm còn khoảng 51 triệu đồng.

Theo luật sư, việc này phản ánh rõ những bất cập do quy định chưa rõ ràng về ngưỡng doanh thu. Ông nhận định, dự kiến năm 2026, sau khi mở rộng quản lý thu thuế dựa trên hóa đơn, doanh thu của HKD nhiều khả năng sẽ tăng gấp hàng chục lần so với trước kia. Do đó, tăng ngưỡng chịu thuế là một lựa chọn phù hợp nhằm thúc đẩy minh bạch và nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và công nghệ Hà Nội, cũng phản ánh lo ngại về sự chênh lệch giữa các quy định thuế, đề xuất sửa đổi luật Thuế giá trị gia tăng và các chính sách liên quan để đảm bảo tính thống nhất. Ông cho rằng, mức doanh thu 3 tỉ đồng mới phù hợp để hộ kinh doanh không phải nộp thuế, tuy nhiên cần hạn chế tình trạng núp bóng, trốn thuế. Ông đề xuất giữ mức doanh thu 200 triệu đồng tạm thời, song song yêu cầu các hộ phải áp dụng hóa đơn chứng từ rõ ràng, minh bạch.

Ngoài ra, ông còn đề xuất cho phép UBND các tỉnh, thành phố quyết định miễn thuế đối với các nhóm hộ yếu thế như xe ôm, bán hàng rong, người làm việc gia đình, trong các trường hợp khẩn cấp như thiên tai để hỗ trợ cộng đồng.

Việc xác định rõ ràng ngưỡng doanh thu phù hợp, dựa trên số liệu chính xác cùng các quy định toàn cầu, chính là yếu tố then chốt để hệ thống thuế mới vận hành hiệu quả, công bằng và bền vững hơn trong tương lai.