BỆNH HOẠN KIỂM ĐỊNH KHÍ THẢI XE MÔ TÔ, XE GẮN MÁY: AI NÊN KIỂM, AI ĐƯỢC MIỄN?

Từ cuối tháng 6 năm 2026, quy định mới về tiêu chuẩn khí thải quốc gia đối với xe mô tô, xe gắn máy sẽ chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước tiến lớn trong việc kiểm soát ô nhiễm từ hàng chục triệu phương tiện lưu hành trên khắp cả nước. Thông tin này khiến nhiều người lo lắng về khả năng phải đưa xe đi kiểm định hàng loạt trong thời gian ngắn, gây áp lực lớn cho hệ thống kiểm định và người dân.

Tuy nhiên, khi nhìn rõ lộ trình thực thi, có thể thấy tình hình không quá căng thẳng như dự đoán. Chính sách không bắt buộc kiểm định đồng loạt mà theo từng nhóm phương tiện, dựa trên lộ trình cụ thể, giúp giảm tải áp lực lên hệ thống đồng thời đảm bảo khả năng thích ứng.

Thứ nhất, cần làm rõ rằng, ngày 30.6.2026 chỉ là thời điểm chính thức áp dụng quy chuẩn khí thải mới cho xe mô tô, xe gắn máy. Đây là bước đặt nền móng về mặt kỹ thuật, xác định các mức giới hạn khí thải mà phương tiện phải đáp ứng. Nói cách khác, đây chưa phải là thời điểm bắt buộc phải kiểm định hàng loạt, mà là thời điểm để các phương tiện có thể đánh giá mức độ hoàn thiện tiêu chuẩn khí thải của mình.

Nhóm xe máy chưa phải kiểm định trong giai đoạn đầu bao gồm xe dưới 5 năm tuổi. Theo quy định, những phương tiện này không bắt buộc phải kiểm tra định kỳ, thay vào đó, cơ quan quản lý sẽ cấp chứng nhận điện tử dựa trên dữ liệu sẵn có từ nhà sản xuất và quá trình đăng ký phương tiện. Phân loại này nhằm giảm tải cho hệ thống kiểm định, đồng thời phản ánh thực tế rằng xe mới thường đảm bảo các tiêu chuẩn khí thải.

Ngoài ra, một số nhóm phương tiện đặc thù cũng sẽ không bị áp dụng quy chuẩn này, như xe phục vụ quốc phòng và an ninh. Mặc dù số lượng không lớn, việc quy định rõ ràng vẫn giúp hoàn thiện khung pháp lý và tránh hiểu nhầm.

Về phương diện thời gian, các xe trên 5 năm tuổi sẽ phải kiểm định khí thải định kỳ. Tuy nhiên, việc áp dụng không diễn ra ngay từ tháng 7 năm 2026 mà dự kiến bắt đầu từ năm 2027, theo lộ trình từng bước. Ở các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, việc kiểm định sẽ trước tiên tập trung vào xe sản xuất trước năm 2008, sau đó mở rộng theo từng giai đoạn. Mục tiêu của cách làm này là tránh gây quá tải cho hệ thống đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng hạ tầng, nhân lực phục vụ việc kiểm định.

Chuyên gia trong ngành khẳng định rằng, cách phân loại và triển khai theo từng giai đoạn này là hợp lý, giúp tránh tình trạng quá tải hệ thống kiểm định vốn đã đang quá tải. Đồng thời, việc này còn giúp người dùng chủ động hơn trong việc bảo dưỡng và duy trì xe, từ đó hạn chế tối đa phát thải khí độc hại.

Không phải là nới lỏng hay bỏ qua tiêu chuẩn khí thải, mà chính là cách tiếp cận có chiến lược, từng bước một, nhằm tạo điều kiện để hệ thống thích nghi. Người dân cần hiểu rằng, khi lộ trình đầy đủ đi vào thực thi, các phương tiện đã qua sử dụng nhiều năm sẽ bắt đầu phải đăng kiểm khí thải định kỳ, và chủ xe cần chủ động trong việc bảo dưỡng xe, kiểm tra các hệ thống như máy móc, lọc gió hay bugi để tránh bị rối loạn khi kiểm định chính thức bắt đầu.