TẠI SAO NĂM 2026 LÀ NĂM BÍNH NGỌ? KỲ VỌNG CỦA CHUYỂN ĐỘNG VẬT LÝ VÀ LỊCH SỬ

Trong thế giới của các hệ lịch cổ đại, nguyên tắc để xác định thời gian dựa trên chu kỳ chuyển động của các thiên thể là điều không thể phủ nhận. Dương lịch dựa trên quỹ đạo của trái đất quanh mặt trời, còn âm lịch lấy cảm hứng từ chuyển động của mặt trăng quanh trái đất. Mỗi vòng quay của mặt trăng quanh hành tinh này kéo dài khoảng 27,32 ngày, gọi là vòng trăng khách quan. Tuy nhiên, thực tế quan sát cho thấy mặt trăng dường như trở về vị trí ban đầu sau 29,53 ngày, gọi là chu kỳ tuần trăng.

Từ xa xưa, người phương Đông đã phát hiện ra rằng 12 vòng trăng tương đương với một chu kỳ thời tiết, phục vụ cho nông nghiệp trồng trọt. Vì vậy, họ chọn đó làm cơ sở tính tháng trong năm, đồng thời tạo ra hệ thống can chi và lịch vạn niên, dựa trên quan sát thiên văn về các hành tinh.

Vì sao năm 2026 lại gọi là năm Bính Ngọ? Trước khi có kiến thức về các hành tinh, các nhà cổ đại đã nhận thấy có 5 đốm sáng di chuyển không cố định so với nền trời sao: sao Thủy, sao Kim, sao Hỏa, sao Mộc, sao Thổ. Những hành tinh này được coi là ngũ hành, mỗi hành có một chu kỳ quay trở lại vị trí cũ. Sao Thủy mất khoảng 0,25 năm để hoàn tất vòng quay, sao Kim khoảng 0,6 năm, sao Hỏa gần 2 năm, sao Mộc khoảng 12 năm, còn sao Thổ mất khoảng 30 năm.

Người phương Đông cổ còn quan sát thấy mỗi hành tinh có một chu kỳ dài đủ để phân chia theo thiêu can và địa chi, một hệ thống dựa trên thiên văn và khả năng dự đoán vận hành của vũ trụ. Có 10 can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) tương ứng với các hành, mỗi can gắn với một hành; còn 12 chi (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi) tượng trưng cho các năm trong chu kỳ.

Sự trùng hợp giữa chu kỳ của hành tinh và các yếu tố lịch sử giúp xác định rằng cứ sau 60 năm, chu kỳ can chi lặp lại đầy đủ, được gọi là “lục thập hoa giáp.” Trong đó, năm 2025 là năm Ất Tỵ, do đó, năm 2026 sẽ là năm Bính Ngọ theo cách tính lịch âm cổ truyền.

Sự chuyển động của các hành tinh, những quan sát thiên văn cổ xưa và hệ thống can chi chính là nền móng của việc xác định các năm trong lịch cũ. Hiện nay, việc đón Tết Bính Ngọ kéo dài hàng thập kỷ qua mang nét đặc trưng của truyền thống và niềm tin của người Việt về chu kỳ vũ trụ vận hành.