Bạo lực học đường: Khi hành vi phản kháng phản ánh những dấu hiệu của sự rối loạn tâm lý sâu sắc

Phó Giáo sư, Tiến sĩ tâm lý giáo dục Phạm Mạnh Hà, đến từ Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhấn mạnh rằng các vụ bạo lực trong học đường không thể đơn thuần được nhìn nhận qua cảm xúc phẫn nộ hay các hình thức kỷ luật cứng rắn. Thay vào đó, cần phải có cái nhìn sâu sắc hơn và các biện pháp can thiệp phù hợp để xử lý vấn đề này một cách bền vững hơn.

Ông cho biết, vụ một học sinh lớp 7 túm tóc, quật ngã cô giáo để giành lại món đồ chơi sắc nhọn chỉ là phần nổi của tảng băng tâm lý đang rạn nứt từ lâu trong học sinh. “Đó không đơn giản là hành vi thách thức kỷ luật hay do hư hỏng. Rất có thể, đó là lời cầu cứu trong tuyệt vọng của một đứa trẻ bất lực trước cảm xúc và áp lực của chính mình,” ông lý giải.

Từ góc độ một nhà giáo, ông Hà bày tỏ sự đau lòng khi chứng kiến hình ảnh bạo lực giữa học sinh và giáo viên – hành động hoàn toàn đi ngược lại đạo lý tôn sư trọng đạo. Tuy nhiên, từ vai trò chuyên gia tâm lý, ông không chỉ dừng lại ở cảm xúc bức xúc mà còn tìm hiểu nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành vi đó.

“Điều gì đã đẩy một đứa trẻ đến giới hạn của sự phản kháng như vậy?” – ông đặt câu hỏi, đồng thời nhấn mạnh rằng việc trừng phạt không phải là giải pháp tối ưu. Thay vào đó, can thiệp tâm lý ngay lập tức, giúp học sinh thoát khỏi vòng xoáy chỉ trích và ổn định cảm xúc trong môi trường an toàn là điều cần thiết. Nhà tâm lý học đường cần tham gia vào quá trình đánh giá toàn diện về hoàn cảnh sống, các mối quan hệ xã hội và những áp lực mà học sinh đang phải đối mặt để xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp.

Về phía giáo viên bị hành hung, ông Hà cho biết, họ là những nạn nhân của cú sốc về thể chất lẫn tinh thần. Các trường học cần có các biện pháp hỗ trợ tâm lý kịp thời để giúp giáo viên vượt qua tổn thương, tránh tình trạng họ phải gồng mình đối mặt một mình trước những hậu quả tâm lý khó chia sẻ.

Ngày 11 tháng 9 năm 2024, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 11, chính thức ghi nhận chức danh và chế độ lương cho nhân viên tư vấn học đường. Tuy nhiên, theo Phó Giáo sư Hà, phần lớn các trường công lập hiện nay vẫn chưa có đủ nhân lực tâm lý chuyên nghiệp đúng nghĩa. Ông chia sẻ, phòng tư vấn tâm lý học đường phải là trái tim của một ngôi trường hạnh phúc, nơi phát hiện sớm và chữa lành các vấn đề tâm lý của học sinh trước khi chúng vượt quá tầm kiểm soát.

Ngoài việc hỗ trợ cá nhân, các chuyên gia tâm lý còn có vai trò phòng ngừa: tổ chức các hoạt động kỹ năng sống, lớp học tư vấn, hướng dẫn cha mẹ trong cách nuôi dạy con để tạo ra một môi trường tâm lý tích cực cho cộng đồng trường học. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, lực lượng tư vấn tâm lý còn thiếu về số lượng lẫn chất lượng, nhiều nơi kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn hoặc bị xem nhẹ, dẫn đến tâm lý “phòng tư vấn chỉ dành cho học sinh hư” vẫn tồn tại, gây ra nỗi ngại ngần cho học sinh tiếp cận.

“Chúng ta không thể cứ mãi chờ đợi những vụ việc đau lòng mới thức tỉnh. Việc chăm sóc sức khỏe tinh thần của học sinh phải trở thành ưu tiên hàng đầu, là nhiệm vụ cốt lõi của giáo dục hiện đại,” ông cảnh báo.

Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị cũng thẳng thắn nhận định rằng, giáo dục đạo đức trong nhà trường còn chưa được quan tâm đúng mức và chưa mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo Phó Giáo sư Hà, nguyên nhân chính nằm ở cách tiếp cận giáo dục đạo đức còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu và trải nghiệm thực tế. “Chúng ta dạy đạo đức qua những bài giảng sáo rỗng, học sinh học để thi chứ không cảm nhận để sống. Trong khi đó, cuộc sống của các em lại thiếu những hình mẫu tử tế để noi theo,” ông nói.

Để cải thiện, ông đề xuất giáo dục đạo đức cần gắn liền với các hoạt động trải nghiệm như làm dự án cộng đồng, tình nguyện, tham gia hoạt động xã hội hoặc giải quyết các tình huống giả định. Đồng thời, người thầy, cô giáo phải trở thành tấm gương sống động về nhân cách, công bằng và lòng bao dung. Chính cách sống của thầy cô là bài học đạo đức thiết thực nhất mà học sinh tiếp nhận hàng ngày.

Phó Giáo sư Hà nhấn mạnh: “Chúng ta không thể cứ tiếp tục chờ đợi những vụ việc đau lòng xảy ra nữa để rồi mới nhìn nhận lại. Chăm sóc sức khỏe tinh thần của học sinh là trách nhiệm tối quan trọng của giáo dục trong thời đại mới.”