HỆ THỐNG CẢNH BÁO CHƯA THỐNG NHẤT, GÂY LO NGẠI VỀ AN TOÀN CÁC HỒ THỦY LỢI

Chuyển đổi số trong quản lý hồ chứa thủy lợi là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo an toàn trước các diễn biến khí hậu ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, theo báo cáo mới nhất từ Cục Quản lý và xây dựng công trình thủy lợi, hệ thống cảnh báo của các hồ thủy lợi vẫn chưa đồng bộ, gây ra lo ngại về khả năng ứng phó nhanh với thiên tai.

Tình trạng phân mảng trong việc áp dụng hệ thống cảnh báo
Dù đã quy định trong luật phòng chống thiên tai và quy trình vận hành, việc thực hiện hệ thống cảnh báo vẫn còn nhiều khác biệt đáng kể giữa các hồ. Các hồ chứa lớn đã ứng dụng hệ thống tự động và đa kênh như loa phát thanh, tin nhắn SMS, báo động còi. Ngược lại, nhiều hồ nhỏ và vừa vẫn dựa chủ yếu vào phương pháp thông báo thủ công qua điện thoại hoặc công văn, dẫn tới sự chậm trễ và thiếu cập nhật trong các điều kiện mưa lũ diễn biến nhanh.

Thực trạng quản lý an toàn và các hạn chế
Theo Cục Quản lý và xây dựng công trình thủy lợi, việc tuân thủ các quy định pháp luật tại các hồ chứa quan trọng, đặc biệt các hồ lớn được quản lý chặt chẽ, đạt tỷ lệ thực hiện khá cao. Tuy nhiên, ở nhóm hồ cấp xã, tỷ lệ thực hiện các biện pháp như phương án ứng phó khẩn cấp (30%), phương án bảo vệ đập (51%), kiểm định an toàn đập (9%), quy trình vận hành (31%), lắp đặt thiết bị khí tượng thủy văn (19%) và cắm mốc phạm vi bảo vệ (11%) còn khá thấp.

Chuyên gia cảnh báo về quy trình vận hành linh hoạt
GS – TS Nguyễn Quốc Dũng, Phó chủ tịch thường trực Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam, cho biết quy trình vận hành hồ chứa gồm 3 giai đoạn: đầu vụ để hạ mực nước chuẩn bị đón lũ, giữa vụ để giữ lượng xả phù hợp, cuối vụ để tích nước. Tuy nhiên, thực tế xảy ra các đợt lũ lớn cuối mùa, khi hồ đã tích nước cao, mưa lớn lại kéo đến, gây ra tình trạng dung tích đón lũ hạn chế và xử lý rất khó khăn.

Hạn chế trong vận hành do mâu thuẫn lợi ích
Các hồ thủy điện do doanh nghiệp đầu tư phần lớn được phép phát điện theo mục đích ban đầu. Tuy nhiên, hiện nay, yêu cầu hạ mực nước để phòng lũ khiến chủ hồ gặp khó khăn trong việc cân đối lợi ích. Phân tích từ GS – TS Nguyễn Quốc Dũng, quy trình vận hành theo kiểu “vừa làm, vừa nghe” dẫn đến nguy cơ tăng lượng xả đột ngột, không thể dự đoán kịp thời cho cộng đồng.

XẢ LŨ VÀ NGHỊ ĐỊNH PHÁP LUẬT
Theo luật sư Hà Hải, xả lũ là hành động giảm mực nước hồ chứa nhằm bảo đảm an toàn công trình, hạn chế thiệt hại cho hạ du trong mùa mưa lũ. Pháp luật quy định rõ, chủ đập phải thông báo trước cho chính quyền địa phương hoặc phát thông báo công khai, truyền tin qua hệ thống cảnh báo phù hợp để bảo vệ an toàn của nhân dân.

Trách nhiệm thông báo và cảnh báo
Luật sư Hà Hải nhấn mạnh rằng, theo tiêu chuẩn quốc gia, trước khi xả lũ, chủ đập bắt buộc phải cảnh báo qua các phương tiện thông tin, đồng thời đảm bảo phát lệnh, truyền lệnh chính xác và kịp thời. Trong phạm vi pháp luật, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thông báo rõ ràng, đúng quy trình để cộng đồng kịp thời ứng phó.

Xử lý vi phạm
Các hành vi vi phạm quy trình xả lũ có thể bị xử phạt hành chính từ 30 đến 100 triệu đồng, tùy theo mức độ. Trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, cá nhân hoặc tổ chức vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của các điều khoản trong Bộ luật Hình sự, như tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng hoặc thiệt hại đến tài sản Nhà nước.

Trách nhiệm dân sự
Ngoài xử phạt hành chính và hình sự, các tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải bồi thường thiệt hại về tài sản, tính mạng, sức khỏe của người dân cùng các thiệt hại khác phát sinh do hành vi thiếu trách nhiệm trong vận hành hồ chứa.

Kết luận
Hiện nay, cả nước có hơn 7.300 đập và hồ chứa thủy lợi, chủ yếu phục vụ cho nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt. Tuy nhiên, những tồn tại trong quy trình, thiếu thống nhất trong hệ thống cảnh báo và vận hành có thể làm giảm khả năng ứng phó nhanh khi thiên tai ập đến, đe dọa trực tiếp tới tính mạng và tài sản của người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản lý, đảm bảo an toàn tối đa cho các hồ thủy lợi trong mọi tình huống.